Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 01/03/2026. Luật quản lý hệ thống AI theo ba mức rủi ro: cao, trung bình, thấp. Phần lớn nghĩa vụ rơi vào nhà cung cấp, tức bên đưa hệ thống AI ra thị trường dưới tên mình. Bên triển khai, tức doanh nghiệp dùng AI trong kinh doanh, phải minh bạch, gắn nhãn, giám sát và báo cáo sự cố. Chi tiết nằm ở Nghị định 142/2026/NĐ-CP (hiệu lực 01/05/2026) và Danh mục hệ thống AI rủi ro cao kèm Quyết định 33/2026/QĐ-TTg (hiệu lực 15/08/2026).
Với đa số SME và doanh nghiệp FDI, chatbot chăm sóc khách hàng, công cụ sàng lọc CV hay mô hình chấm điểm tín dụng có cán bộ duyệt không thuộc danh mục rủi ro cao. Doanh nghiệp vẫn phải xác định vai trò của mình; nếu là nhà cung cấp thì tự phân loại và thông báo cho Bộ Khoa học và Công nghệ khi hệ thống ở mức trung bình; gắn nhãn nội dung giả lập người thật và tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Hệ thống đã chạy trước 01/03/2026 có thời hạn chuyển tiếp 12 tháng (khoảng đến 01/03/2027), hoặc 18 tháng (khoảng đến 01/09/2027) nếu thuộc y tế, giáo dục, tài chính (Điều 35 Luật Trí tuệ nhân tạo).
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và văn bản hướng dẫn: mốc thời gian#
Luật trí tuệ nhân tạo 2025 là luật khung 8 chương, 35 điều; nhiều nội dung được giao cho Chính phủ và Thủ tướng quy định.
| Mốc | Văn bản | Ý nghĩa với doanh nghiệp |
|---|---|---|
| 10/12/2025 | Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 được thông qua | Phân loại rủi ro, hành vi cấm, minh bạch, bồi thường |
| 01/03/2026 | Luật có hiệu lực (Điều 34) | Chương IV về AI của Luật Công nghiệp công nghệ số 71/2025/QH15 bị bãi bỏ (Điều 33) |
| 10/03/2026 | Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, Khung đạo đức AI quốc gia | Bắt buộc với AI phục vụ quản lý nhà nước, dịch vụ công; doanh nghiệp khác được khuyến khích áp dụng (Điều 1) |
| 01/05/2026 | Nghị định 142/2026/NĐ-CP có hiệu lực (Điều 45) | Tiêu chí phân loại, hồ sơ, thông báo, gắn nhãn, sự cố, sandbox |
| 15/08/2026 | Quyết định 33/2026/QĐ-TTg có hiệu lực (Điều 3) | 46 hệ thống AI rủi ro cao trong 6 lĩnh vực |
| 28/08/2026 | Bộ Khoa học và Công nghệ công bố vận hành Cổng thông tin điện tử một cửa về AI (ai.dda.gov.vn) | Nơi nộp thông báo phân loại, báo cáo sự cố |
| 01/03/2027 | Hết chuyển tiếp 12 tháng (Điều 35; xem cách tính ngày cuối bên dưới) | Hệ thống chạy trước 01/03/2026, ngoài y tế, giáo dục, tài chính |
| 01/09/2027 | Hết chuyển tiếp 18 tháng (Điều 35) | Hệ thống y tế, giáo dục, tài chính |
Luật không áp dụng cho AI chỉ phục vụ quốc phòng, an ninh, cơ yếu (khoản 2 Điều 1), nhưng áp dụng cả với tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động AI tại Việt Nam (Điều 2). Tập đoàn nước ngoài cung cấp công cụ AI cho công ty con ở Việt Nam vì thế vẫn có thể thuộc phạm vi điều chỉnh.
Luật trí tuệ nhân tạo áp dụng cho ai: bốn vai trò#
Nghĩa vụ đi theo vai trò, nên việc đầu tiên là gắn vai trò cho từng hệ thống. Điều 3 Luật Trí tuệ nhân tạo định nghĩa:
- Nhà phát triển (khoản 3): thiết kế, huấn luyện, kiểm thử hoặc tinh chỉnh mô hình, hệ thống AI và kiểm soát trực tiếp phương pháp kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện hoặc tham số.
- Nhà cung cấp (khoản 4): đưa hệ thống AI ra thị trường hoặc vào sử dụng dưới tên, thương hiệu, nhãn hiệu của mình, dù hệ thống do mình hay bên thứ ba phát triển.
- Bên triển khai (khoản 5): dùng hệ thống AI thuộc phạm vi kiểm soát của mình trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại, cung cấp dịch vụ.
- Người sử dụng (khoản 6): trực tiếp tương tác với hệ thống hoặc dùng kết quả đầu ra.
Luật còn bảo vệ người bị ảnh hưởng (khoản 7), như ứng viên bị loại hay khách hàng bị từ chối khoản vay do kết quả của AI.
Điểm dễ bỏ sót nằm ở khoản 4. Doanh nghiệp không tự viết mô hình nhưng đặt chatbot dựng trên API của OpenAI, Google hay Anthropic lên website với tên "Trợ lý ảo [Tên công ty]" là đang đưa hệ thống vào sử dụng dưới thương hiệu của mình. Theo cách đọc của chúng tôi, doanh nghiệp đó vừa là nhà cung cấp vừa là bên triển khai của chatbot; nhà cung cấp mô hình nền không làm thay việc phân loại hệ thống. Bảng dưới cũng là cách đọc của chúng tôi cho các tình huống thường gặp, chưa có hướng dẫn chính thức.
| Tình huống | Vai trò của doanh nghiệp |
|---|---|
| Nhân viên dùng ChatGPT, Copilot bằng tài khoản công ty cho việc nội bộ | Bên triển khai; nhân viên là người sử dụng |
| Chatbot trên website, Zalo OA mang tên công ty, chạy trên API bên thứ ba | Nhà cung cấp và bên triển khai |
| Mua phần mềm sàng lọc CV dạng SaaS, dùng nguyên trạng | Bên triển khai |
| Tinh chỉnh mô hình bằng dữ liệu riêng rồi bán cho khách hàng | Nhà phát triển và nhà cung cấp |
Ba mức rủi ro theo luật trí tuệ nhân tạo và cách tự phân loại#
Điều 9 Luật chia ba mức:
- Rủi ro cao: có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền lợi hợp pháp, lợi ích công cộng, an ninh quốc gia. Theo điểm a khoản 3 Điều 6 Nghị định 142/2026, chỉ hệ thống thuộc Danh mục do Thủ tướng ban hành mới là rủi ro cao.
- Rủi ro trung bình: có thể gây nhầm lẫn, tác động hoặc thao túng người dùng vì họ không nhận biết mình đang tương tác với AI hay nội dung do AI tạo ra (khoản 1 Điều 9 Nghị định 142/2026).
- Rủi ro thấp: các hệ thống còn lại.
Nhà cung cấp tự phân loại trước khi đưa hệ thống vào sử dụng và chịu trách nhiệm về kết quả (khoản 1 Điều 10 Luật Trí tuệ nhân tạo; Điều 6 Nghị định 142/2026). Bên triển khai kế thừa kết quả đó, nhưng phải phối hợp phân loại lại nếu sửa đổi, tích hợp hay đổi mục đích làm phát sinh rủi ro mới hoặc cao hơn (khoản 2 Điều 10 Luật). Phân loại áp dụng cho hệ thống, không cho mô hình đứng riêng (khoản 2 Điều 6 Nghị định 142/2026).
Khoản 3 Điều 9 Nghị định 142/2026 loại khỏi mức trung bình năm trường hợp, trong đó hai trường hợp doanh nghiệp hay gặp: công cụ văn phòng mà người dùng biết rõ là AI và không có chức năng giả lập gây nhầm lẫn; hệ thống không tương tác, không cung cấp trực tiếp dịch vụ hay nội dung ra công chúng. Ba trường hợp còn lại là chỉnh sửa kỹ thuật không tạo nội dung mới, sáng tạo hư cấu rõ ràng (nghệ thuật, điện ảnh, trò chơi), và hệ thống chỉ phân tích dữ liệu, tối ưu vận hành.
Công cụ phân loại tự động trên Cổng một cửa là tùy chọn (khoản 2 Điều 10 Nghị định 142/2026); nếu chưa xác định được mức rủi ro, nhà cung cấp có thể đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn (khoản 4 Điều 10 Luật).
Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao gồm những gì#
Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao kèm Quyết định 33/2026/QĐ-TTg có 46 hệ thống: giáo dục (3), dân tộc và tôn giáo (7), y tế (2), ngân hàng (2), tố tụng (1), giao thông vận tải (31). Phần mô tả mỗi dòng đều kèm điều kiện "chỉ áp dụng khi", nên tên hệ thống chưa đủ để kết luận:
- Giáo dục: nội dung tự học từ nguồn dữ liệu không kiểm soát, triển khai quy mô lớn; tự động chấm, xếp hạng người học khi kết quả là căn cứ chính thức trong hệ thống giáo dục quốc dân; giám sát hành vi người học bằng sinh trắc học hoặc cảnh báo tự động gây căng thẳng tâm lý, xâm phạm quyền riêng tư.
- Y tế: AI tích hợp vào robot tham gia trực tiếp can thiệp phẫu thuật; robot thực thi điều trị lên cơ thể người bệnh mà không cần nhân viên y tế xác nhận từng bước thay đổi thông số.
- Ngân hàng: tự động thực hiện giao dịch điện tử giá trị cao không có người kiểm soát; tự động quyết định cấp tín dụng khi đồng thời (i) ra quyết định cuối cùng, (ii) giải ngân mà không có cán bộ tín dụng phê duyệt độc lập, (iii) khoản vay ở mức giá trị theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.
- Giao thông vận tải: xe tự hành cấp độ cao, điều khiển tín hiệu, quản lý không lưu, an ninh hàng không, nhận diện sinh trắc học thời gian thực tại đầu mối giao thông.
Danh mục không có dòng nào về tuyển dụng, nhân sự, marketing hay chăm sóc khách hàng. Hai hệ thống ngân hàng được xếp theo điểm b khoản 2 Điều 13 Luật: nhà cung cấp tự đánh giá sự phù hợp hoặc thuê tổ chức đánh giá, không bắt buộc chứng nhận trước. Danh mục sẽ được sửa đổi theo đề xuất của các bộ (Điều 7 Nghị định 142/2026), nên cần rà lại định kỳ.
Nghĩa vụ theo luật trí tuệ nhân tạo cho từng vai trò và mức rủi ro#
Nghĩa vụ minh bạch (Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo) và xử lý sự cố (Điều 12) áp dụng cho mọi hệ thống có yếu tố tương ứng. Bảng sau gom các nghĩa vụ còn lại.
| Mức rủi ro | Nhà cung cấp | Bên triển khai | Người sử dụng |
|---|---|---|---|
| Cao | Hồ sơ phân loại; thông báo Bộ KH&CN trước khi dùng; đánh giá sự phù hợp và công khai kết quả trên Cổng; quản lý rủi ro, quản trị dữ liệu, hồ sơ kỹ thuật, nhật ký; thiết kế cho con người can thiệp; giải trình (Điều 10, 13, 14 Luật; Điều 12–15 Nghị định 142/2026) | Vận hành đúng mục đích và mức rủi ro đã phân loại; bảo đảm an toàn dữ liệu, khả năng can thiệp của con người; giải trình; bồi thường theo khoản 2 Điều 29 (khoản 2 Điều 14 Luật; khoản 4–6 Điều 15 Nghị định 142/2026) | Theo quy trình vận hành, không can thiệp trái phép, báo sự cố cho bên triển khai (khoản 3 Điều 14 Luật) |
| Trung bình | Hồ sơ phân loại; thông báo Bộ KH&CN qua Cổng trước khi dùng; báo cho người dùng biết đang tương tác với AI; đánh dấu máy đọc với âm thanh, hình ảnh, video; giải trình khi được yêu cầu (Điều 10, 11, khoản 1 Điều 15 Luật; Điều 12, 14, 17 Nghị định 142/2026) | Thông báo, gắn nhãn nội dung AI đưa ra công cộng; giải trình khi được yêu cầu (điểm c khoản 1 Điều 15 Luật; Điều 18 Nghị định 142/2026) | Tuân thủ quy định thông báo, gắn nhãn (điểm d khoản 1 Điều 15 Luật) |
| Thấp | Không phải thông báo, được khuyến khích công khai thông tin cơ bản; giải trình khi có dấu hiệu vi phạm (khoản 3 Điều 10, khoản 2 Điều 15 Luật) | Giải trình khi có dấu hiệu vi phạm (điểm b khoản 2 Điều 15 Luật) | Dùng cho mục đích hợp pháp, tự chịu trách nhiệm |
Một số chi tiết đáng chú ý:
- Hồ sơ phân loại gồm thông tin nhận diện, mô tả hệ thống và bối cảnh sử dụng, mô tả khái quát dữ liệu đầu vào, tóm tắt biện pháp quản lý rủi ro; không bắt buộc tiết lộ mã nguồn, tham số, dữ liệu huấn luyện thô; lưu suốt thời gian hệ thống hoạt động (khoản 2, 4, 6 Điều 12 Nghị định 142/2026).
- Thông báo là tự kê khai, không phải xin phép: Cổng cấp mã định danh và gửi xác nhận điện tử ngay; cơ quan nhà nước không được đòi thêm tài liệu mà kiểm tra sau (khoản 4 Điều 14 Nghị định 142/2026).
- Phân loại lại lên mức cao hơn phải thông báo trong 15 ngày làm việc kể từ khi rà soát xong (điểm a khoản 3 Điều 11 Nghị định 142/2026). Nâng cấp, sửa lỗi, cập nhật dữ liệu định kỳ không đổi bản chất rủi ro thì không phải phân loại lại (khoản 4).
- Nhà cung cấp nước ngoài có hệ thống rủi ro cao tại Việt Nam phải có đầu mối liên hệ hợp pháp tại Việt Nam; nếu thuộc diện chứng nhận trước, phải có hiện diện thương mại hoặc đại diện được ủy quyền (khoản 6 Điều 14 Luật).
Gắn nhãn nội dung AI và nghĩa vụ minh bạch#
Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo và Điều 16–18 Nghị định 142/2026 đặt bốn nghĩa vụ:
- Chatbot, trợ lý ảo phải được thiết kế để người dùng biết họ đang tương tác với AI (khoản 1 Điều 11 Luật), ví dụ bằng câu mở đầu "Bạn đang trò chuyện với trợ lý AI".
- Đánh dấu máy đọc: nhà cung cấp đánh dấu âm thanh, hình ảnh, video do hệ thống tạo ra, ví dụ qua siêu dữ liệu tệp hay chữ ký số; văn bản không bắt buộc (khoản 1, 2 Điều 17 Nghị định 142/2026). Với công cụ mã nguồn mở hoặc miễn phí, bên triển khai đưa nội dung ra công cộng phải tự đánh dấu (khoản 5 Điều 17).
- Thông báo: bên triển khai thông báo rõ khi đưa ra công cộng nội dung AI tạo hoặc chỉnh sửa có thể gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật (khoản 3 Điều 11 Luật).
- Gắn nhãn nội dung AI bắt buộc với âm thanh, hình ảnh, video giả lập ngoại hình, giọng nói người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế (khoản 4 Điều 11 Luật; khoản 2 Điều 18 Nghị định 142/2026). Video quảng cáo dùng gương mặt, giọng nói nhân bản của người nổi tiếng thuộc nhóm này, kể cả khi người đó đã đồng ý.
Nhãn phải rõ, xuất hiện trước hoặc ngay khi người xem tiếp cận nội dung, có thể đặt trên nội dung, ở chú thích, trên giao diện nền tảng hoặc bằng âm thanh (khoản 3, 5 Điều 18). Không phải gắn nhãn khi chỉ cải thiện chất lượng hình, tiếng; khi dùng AI sửa chính tả, tóm tắt, dịch không làm sai nội dung gốc; khi nội dung chỉ dùng nội bộ; hoặc khi nội dung nằm trong môi trường thử nghiệm không công khai (khoản 4 Điều 18).
Nghị định 142/2026 không có thời hạn chuyển tiếp riêng cho việc gắn nhãn; Điều 35 Luật chỉ cho thời hạn đối với hệ thống đã hoạt động trước 01/03/2026. Có thể lập luận rằng nội dung tạo bằng công cụ đã chạy từ trước ngày đó vẫn trong thời hạn chuyển tiếp, nhưng theo cách đọc thận trọng của chúng tôi, nội dung marketing mới làm bằng AI nên được gắn nhãn ngay.
Những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động AI#
Điều 7 Luật cấm sáu nhóm hành vi. Đáng chú ý với doanh nghiệp: dùng AI giả mạo người, sự kiện thật để lừa dối, thao túng có hệ thống gây tổn hại nghiêm trọng (điểm b khoản 2); lợi dụng điểm yếu của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật (điểm c khoản 2); thu thập, xử lý dữ liệu để huấn luyện hay vận hành AI trái luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ, an ninh mạng (khoản 3); vô hiệu hóa cơ chế giám sát của con người (khoản 4); tẩy xóa, làm sai lệch nhãn và cảnh báo bắt buộc (khoản 5). Khác Đạo luật AI của EU, luật Việt Nam không có mức "rủi ro không chấp nhận được"; các cách dùng bị cấm được quy định thẳng thành hành vi cấm.
Báo cáo sự cố nghiêm trọng: 72 giờ hay 05 ngày làm việc#
Sự cố nghiêm trọng là sự kiện khiến hệ thống AI gây thiệt hại tính mạng, tổn hại nghiêm trọng sức khỏe, thiệt hại đáng kể về tài sản, xâm phạm nghiêm trọng quyền lợi hợp pháp, hoặc gián đoạn nghiêm trọng dịch vụ thiết yếu, an ninh, trật tự (khoản 1 Điều 19 Nghị định 142/2026).
Bên triển khai ghi nhận, hạn chế hậu quả và báo nhà cung cấp; nhà cung cấp khắc phục kỹ thuật (khoản 2 Điều 19). Nhà cung cấp hoặc bên triển khai nộp báo cáo sơ bộ qua Cổng một cửa (Mẫu AI01a cho tổ chức):
- trong 72 giờ kể từ khi xác nhận sự cố, với sự cố về tính mạng, sức khỏe, gián đoạn dịch vụ thiết yếu, an ninh và trường hợp xâm phạm quyền không kiểm soát được;
- trong 05 ngày làm việc với các sự cố nghiêm trọng còn lại (khoản 3 Điều 19).
Thời điểm xác nhận là lúc có đủ thông tin ban đầu cho thấy sự cố có thật và nhiều khả năng do lỗi AI, không chờ điều tra xong; báo cáo sơ bộ không bị coi là thừa nhận lỗi. Bên triển khai không liên lạc được nhà cung cấp thì tự báo cáo. Báo cáo chính thức về kết quả khắc phục nộp trong 15 ngày kể từ báo cáo sơ bộ (khoản 4 Điều 19).
Sự cố AI làm lộ dữ liệu cá nhân có thể đồng thời phải thông báo cho cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân chậm nhất 72 giờ kể từ khi phát hiện (khoản 1 Điều 23 Luật 91/2025/QH15). Khoản 5 Điều 19 Nghị định 142/2026 quy định khi đó việc báo cáo thực hiện theo pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân (hoặc an ninh mạng, luật chuyên ngành), nhưng chưa nói rõ có còn phải nộp Mẫu AI01a qua Cổng một cửa hay không, nên quy trình ứng phó nên chuẩn bị cả hai luồng; xem quy tắc 72 giờ khi lộ lọt dữ liệu cá nhân.
Luật trí tuệ nhân tạo: cơ quan nào có thẩm quyền?#
Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về AI. Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối; các bộ phối hợp trong lĩnh vực của mình; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý tại địa phương (khoản 2 Điều 30 Luật Trí tuệ nhân tạo).
| Việc | Cơ quan |
|---|---|
| Nhận thông báo phân loại, công khai kết quả đánh giá sự phù hợp, nhận báo cáo sự cố qua Cổng một cửa; trình Danh mục rủi ro cao | Bộ Khoa học và Công nghệ (Điều 4, 14, 19, 41 Nghị định 142/2026) |
| Yêu cầu an toàn riêng của ngành; thanh tra, kiểm tra AI trong ngành; chấp thuận sandbox cấp độ 1, 2 triển khai từ hai tỉnh | Bộ quản lý ngành, ví dụ Bộ Y tế, Ngân hàng Nhà nước (khoản 4 Điều 6 Luật; Điều 43) |
| Sandbox cấp độ 1, 2 trong một tỉnh; kiểm tra, xử lý vi phạm tại địa phương | Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Điều 44) |
| Sandbox cấp độ 3; sự cố có dấu hiệu ảnh hưởng an ninh quốc gia, trật tự | Bộ Công an (điểm c khoản 3 Điều 23, khoản 5 Điều 42) |
Khi AI xử lý dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp còn chịu sự quản lý của cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân thuộc Bộ Công an (Cục A05) theo Luật 91/2025/QH15, theo một luồng thủ tục riêng.
Sandbox AI dành cho ai#
Thử nghiệm có kiểm soát là cơ chế tự nguyện cho hệ thống có yếu tố đổi mới (Điều 21, 24 Nghị định 142/2026); thử nghiệm khép kín không có người tham gia thực tế thì không thuộc cơ chế này. Hồ sơ nộp qua Cổng Dịch vụ công quốc gia; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, bộ quản lý ngành hoặc Bộ Công an (cấp độ 3, ví dụ xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm) quyết định trong 10, 20 hoặc 30 ngày làm việc tương ứng (Điều 22, 23); SME thử nghiệm cấp độ 1 được nộp hồ sơ rút gọn (khoản 3 Điều 24). Sau thử nghiệm, hệ thống được vận hành chuyển tiếp tối đa 12 tháng (khoản 3 Điều 27).
Mức phạt khi vi phạm luật trí tuệ nhân tạo#
Điều 29 Luật Trí tuệ nhân tạo quy định xử phạt hành chính, truy cứu hình sự và bồi thường dân sự; khoản 5 giao Chính phủ quy định xử phạt hành chính. Luật không có con số mức phạt nào. Đến ngày 13/10/2026, chúng tôi chưa thấy trên Công báo nghị định nào đặt mức phạt cho vi phạm Luật Trí tuệ nhân tạo, như không thông báo phân loại hay không gắn nhãn.
Chế tài hiện có:
- Biện pháp quản lý: cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tái phân loại, bổ sung hồ sơ hoặc tạm dừng sử dụng khi phát hiện khai báo sai (khoản 6 Điều 10 Luật); tạm dừng, thu hồi hệ thống khi có sự cố nghiêm trọng (khoản 3 Điều 12).
- Phạt vi phạm bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hệ thống AI theo Nghị định 330/2026/NĐ-CP, nghị định xử phạt về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nó không xử phạt nghĩa vụ riêng của Luật Trí tuệ nhân tạo và chỉ áp dụng khi AI xử lý dữ liệu cá nhân. Điều 67 phạt tổ chức 20–50 triệu đồng nếu không đánh giá tuân thủ bảo vệ dữ liệu cá nhân hằng năm; 50–70 triệu đồng nếu không thông báo, giải thích nguyên tắc thuật toán, không cho từ chối xử lý tự động, không phân loại hệ thống AI theo rủi ro để bảo vệ dữ liệu cá nhân; 70–100 triệu đồng nếu AI ra quyết định tự động ảnh hưởng quyền lợi mà không có cơ chế giám sát hay không cho yêu cầu con người đánh giá lại, kèm hình thức bổ sung có thể là đình chỉ vận hành hệ thống 03–06 tháng. Cá nhân bị phạt bằng một nửa (khoản 1 Điều 7).
- Bồi thường: hệ thống rủi ro cao vận hành đúng quy định mà vẫn gây thiệt hại thì bên triển khai bồi thường, sau đó đòi nhà cung cấp, nhà phát triển hoàn trả nếu có thỏa thuận (khoản 2 Điều 29). Hợp đồng mua hệ thống AI nên có điều khoản hoàn trả rõ ràng.
Hạn chuyển tiếp cho hệ thống AI đang dùng#
Theo Điều 35 Luật Trí tuệ nhân tạo, nhà cung cấp và bên triển khai của hệ thống đã hoạt động trước 01/03/2026 có 18 tháng kể từ ngày luật có hiệu lực nếu thuộc y tế, giáo dục, tài chính và 12 tháng với lĩnh vực khác để hoàn thành nghĩa vụ. Trong thời hạn này hệ thống được tiếp tục chạy, trừ khi cơ quan quản lý thấy nguy cơ thiệt hại nghiêm trọng và yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt. Hệ thống đưa vào hoạt động từ 01/03/2026 không được hưởng thời hạn này (trừ quy định riêng cho hệ thống rủi ro cao dưới đây).
Ngày cuối cần lưu ý: tính theo Điều 147, 148 Bộ luật Dân sự, 12 tháng kể từ 01/03/2026 kết thúc vào cuối ngày 01/03/2027 (18 tháng: 01/09/2027); nhưng Điều 4 Quyết định 33/2026/QĐ-TTg ghi "trước ngày 01/03/2027" và "trước ngày 01/09/2027". Theo cách đọc thận trọng của chúng tôi, nên hoàn tất chậm nhất ngày 28/02/2027 (hoặc 31/08/2027).
Với hệ thống rủi ro cao, Điều 4 Quyết định 33/2026/QĐ-TTg quy định: hệ thống đã chạy trước 15/08/2026 hoàn thành nghĩa vụ trước 01/09/2027 (y tế, giáo dục, tài chính) hoặc trước 01/03/2027 (lĩnh vực khác); hệ thống đưa vào hoạt động trong 06 tháng kể từ 15/08/2026 hoàn thành trước 01/03/2027. Khi một hệ thống phải phân loại lại thành rủi ro cao, khoản 5 Điều 11 Nghị định 142/2026 cho tối đa 12 tháng kể từ ngày quyết định sửa đổi Danh mục có hiệu lực, kèm điều kiện có giám sát thực chất của con người và lưu nhật ký. Khoản này lại dẫn chiếu điểm a khoản 1 (thay đổi đáng kể về chức năng); chúng tôi hiểu nó áp dụng khi Danh mục được sửa đổi, nên xác nhận với Bộ Khoa học và Công nghệ cho trường hợp cụ thể.
Nghị định 142/2026 (bản Công báo số 278) không đặt hạn riêng, chẳng hạn 60 ngày, để hệ thống đang chạy phải thông báo; Điều 46 chỉ xử lý giai đoạn Cổng một cửa chưa vận hành.
Luật trí tuệ nhân tạo và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chồng lấn ở đâu#
Hệ thống AI của doanh nghiệp thường xử lý dữ liệu cá nhân, nên hai luật áp dụng song song:
- Dữ liệu huấn luyện: dùng dữ liệu trái luật bảo vệ dữ liệu cá nhân để huấn luyện AI là hành vi cấm theo khoản 3 Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo. Khoản 1, 2 Điều 10 Nghị định 356/2025/NĐ-CP cho phép dùng dữ liệu cá nhân để phát triển AI nếu tuân thủ, và coi kết quả suy luận giúp nhận diện một người là dữ liệu cá nhân. Xem khử nhận dạng dữ liệu huấn luyện AI.
- Xử lý tự động: bên kiểm soát dữ liệu phải thông báo việc xử lý tự động, giải thích nguyên tắc thuật toán, ảnh hưởng đến quyền lợi và cho chủ thể dữ liệu lựa chọn không tham gia (khoản 3 Điều 10 Nghị định 356/2025/NĐ-CP). Việc xử lý dữ liệu cá nhân bằng AI phải được phân loại theo rủi ro (khoản 4 Điều 30 Luật 91/2025/QH15); đây là phân loại theo pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân, khác phân loại theo luật AI.
- Sinh trắc học: dữ liệu sinh trắc học là dữ liệu cá nhân nhạy cảm (điểm đ khoản 1 Điều 4 Nghị định 356/2025/NĐ-CP) và có yêu cầu bảo mật riêng (khoản 4 Điều 31 Luật 91/2025/QH15). Chấm công bằng khuôn mặt không thuộc danh mục AI rủi ro cao nhưng vẫn chịu các nghĩa vụ này; xem AI sinh trắc học và quyết định tự động trong tuyển dụng.
- Một bộ hồ sơ cho hai luật: khoản 7 Điều 12 Nghị định 142/2026 cho dùng hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân (DPIA) thay thế hoặc làm thành phần của hồ sơ phân loại rủi ro AI. DPIA lập theo Điều 21 Luật 91/2025/QH15 nên có thêm phần mô tả hệ thống AI.
- Chuyển dữ liệu ra nước ngoài: chatbot gọi API đặt ở nước ngoài là chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới theo Điều 20 Luật 91/2025/QH15; xem tích hợp GenAI chatbot qua cloud API.
Văn bản gốc: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, Nghị định 356/2025/NĐ-CP.
Ba tình huống: chatbot, sàng lọc CV, chấm điểm tín dụng#
Chatbot chăm sóc khách hàng mang thương hiệu công ty. Doanh nghiệp là nhà cung cấp và bên triển khai. Chatbot tương tác trực tiếp với công chúng nên không rơi vào trường hợp loại trừ ở khoản 3 Điều 9 Nghị định 142/2026; theo cách đọc của chúng tôi, nhiều khả năng đây là rủi ro trung bình. Việc cần làm: hồ sơ phân loại, thông báo qua Cổng một cửa (trước khi chạy, hoặc trước hạn chuyển tiếp nếu đã chạy từ trước 01/03/2026), hiển thị rõ "đây là AI"; về dữ liệu, hồ sơ chuyển dữ liệu ra nước ngoài nếu mô hình đặt ở nước ngoài.
Phần mềm sàng lọc CV mua của bên thứ ba. Doanh nghiệp là bên triển khai. Tuyển dụng không có trong danh mục rủi ro cao; công cụ chỉ xếp hạng hồ sơ cho nhân sự, không tương tác với ứng viên, nên theo cách đọc của chúng tôi là rủi ro thấp theo luật AI. Nếu dùng chatbot phỏng vấn ứng viên thì phải phân loại lại. Nghĩa vụ nặng hơn nằm ở pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân: thông tin ứng viên chỉ dùng cho tuyển dụng, cần sự đồng ý và phải xóa khi không tuyển, trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 1 Điều 25 Luật 91/2025/QH15); phải thông báo, giải thích việc xử lý tự động và cho ứng viên lựa chọn không tham gia (khoản 3 Điều 10 Nghị định 356/2025/NĐ-CP). Thiếu các cơ chế này có thể bị phạt 50–70 triệu đồng (khoản 2 Điều 67 Nghị định 330/2026/NĐ-CP); nếu công cụ tự loại ứng viên mà không có giám sát hay không cho yêu cầu con người đánh giá lại thì mức là 70–100 triệu đồng (điểm b khoản 3 Điều 67).
Mô hình chấm điểm tín dụng của công ty tài chính. Chỉ là rủi ro cao khi đồng thời tự quyết định cuối cùng, không có cán bộ tín dụng phê duyệt độc lập và khoản vay ở mức giá trị do Ngân hàng Nhà nước quy định (mục IV.2 Phụ lục Quyết định 33/2026/QĐ-TTg). Nếu cán bộ tín dụng xem xét và có quyền bác kết quả trước khi giải ngân, hệ thống không thuộc danh mục, phù hợp tinh thần giám sát thực chất của con người ở điểm b khoản 2 Điều 8 Nghị định 142/2026. Hệ thống tài chính chạy trước 01/03/2026 có hạn chuyển tiếp 18 tháng. Thông tin tín dụng của khách hàng là dữ liệu cá nhân nhạy cảm (điểm k khoản 1 Điều 4 Nghị định 356/2025/NĐ-CP), nên vẫn cần DPIA và cơ chế giải thích kết quả.
Checklist tuân thủ luật trí tuệ nhân tạo cho SME và doanh nghiệp FDI#
- Lập danh sách hệ thống AI đang dùng hoặc cung cấp: nhà cung cấp, mục đích, dữ liệu đầu vào, người bị ảnh hưởng, ngày bắt đầu vận hành (quyết định hạn chuyển tiếp).
- Gắn vai trò cho từng hệ thống, chú ý công cụ mang thương hiệu công ty; đối chiếu với Danh mục kèm Quyết định 33/2026/QĐ-TTg, đọc kỹ điều kiện "chỉ áp dụng khi".
- Với hệ thống tương tác công chúng, xác định mức trung bình hay thuộc trường hợp loại trừ; nếu là nhà cung cấp, lập hồ sơ phân loại (tận dụng DPIA) và thông báo qua ai.dda.gov.vn.
- Chatbot: thông báo "đây là AI", có lối sang người thật. Marketing: gắn nhãn ảnh, video, giọng nói giả lập người thật; không xóa dấu hiệu nhận biết của công cụ.
- Quy trình sự cố: tiêu chí sự cố nghiêm trọng, mốc 72 giờ, 05 ngày làm việc, 15 ngày, phối hợp với luồng thông báo vi phạm dữ liệu cá nhân.
- Hợp đồng với nhà cung cấp AI: thông tin kỹ thuật để giải trình (khoản 6 Điều 16 Nghị định 142/2026), hỗ trợ phân loại lại, báo sự cố, hoàn trả bồi thường.
- Nghĩa vụ dữ liệu: thông báo xử lý tự động, quyền từ chối, đánh giá tuân thủ hằng năm, hồ sơ chuyển dữ liệu ra nước ngoài.
- Ban hành quy chế sử dụng AI nội bộ; rà soát trước các hạn tháng 3/2027, tháng 9/2027 và mỗi khi Danh mục thay đổi.
LexData hỗ trợ rà soát hệ thống AI dưới góc độ dữ liệu cá nhân, lập DPIA có phần mô tả hệ thống AI và quy trình ứng phó sự cố trong gói tư vấn tuân thủ bảo vệ dữ liệu cá nhân.
