Doanh nghiệp chế xuất (DNCX, tiếng Anh export processing enterprise; nhà đầu tư nước ngoài quen gọi là doanh nghiệp chế xuất EPE) là doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, cung ứng dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, đặt trong khu chế xuất, khu công nghiệp hoặc khu kinh tế (khoản 20, 21 Điều 2 Nghị định 35/2022/NĐ-CP). DNCX được đối xử như một khu phi thuế quan: hàng đi giữa doanh nghiệp và nước ngoài không chịu thuế nhập khẩu, thuế xuất khẩu, thuế giá trị gia tăng (GTGT); hàng đi giữa doanh nghiệp và thị trường trong nước là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu. Đổi lại, doanh nghiệp phải có hàng rào cứng, camera kết nối với hải quan, phần mềm quản lý hàng hóa, và chỉ giữ được chính sách thuế này khi hải quan xác nhận đủ điều kiện.
Nhiều bài viết về doanh nghiệp chế xuất là gì vẫn dẫn Nghị định 82/2018/NĐ-CP, Thông tư 219/2013/TT-BTC và Nghị định 09/2018/NĐ-CP. Cả ba đã bị thay: Nghị định 35/2022 thay Nghị định 82/2018 từ 15/07/2022; Luật Thuế GTGT 48/2024 và Nghị định 181/2025 áp dụng từ 01/07/2025; Nghị định 342/2026/NĐ-CP thay Nghị định 09/2018 từ 18/10/2026. Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cũng đổi: dự án trong khu công nghiệp, khu chế xuất được cấp phép từ 01/10/2025 không còn ưu đãi thuế TNDN theo địa bàn (Luật 67/2025, Nghị định 320/2025).
Doanh nghiệp chế xuất là gì và được đặt ở đâu?#
Nghị định 35/2022 định nghĩa theo hoạt động. "Hoạt động chế xuất" là hoạt động chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, cung ứng dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu; DNCX là doanh nghiệp thực hiện hoạt động đó trong khu chế xuất, khu công nghiệp và khu kinh tế (khoản 20, 21 Điều 2). Luật Đầu tư 2025 định nghĩa khu chế xuất theo cùng tiêu chí (khoản 15 Điều 3).
Có ba vị trí hợp lệ:
- Trong khu chế xuất, nơi cả khu đã được ngăn cách như khu phi thuế quan.
- Trong khu công nghiệp, khu kinh tế: doanh nghiệp tự dựng hàng rào, cổng ra vào, hoặc đặt trong phân khu dành riêng cho DNCX (khoản 2, khoản 8 Điều 26).
- Nhà máy ở cụm công nghiệp hay đất riêng ngoài khu không là DNCX được; chỉ kho lưu hàng được phép thuê ngoài khu khi thiếu mặt bằng (khoản 10 Điều 26).
Hai hệ quả theo sau. Trao đổi hàng hóa giữa doanh nghiệp chế xuất với các khu vực khác trong nước (không phải khu phi thuế quan) là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu (khoản 4 Điều 26). Và chỉ nhà đầu tư, người lao động, người có quan hệ công tác được ra vào DNCX (khoản 12 Điều 26).
Văn bản không đặt tỷ lệ xuất khẩu tối thiểu. DNCX được bán hàng vào thị trường nội địa (khoản 11 Điều 26), nên câu "phải xuất khẩu 100%" không đúng với văn bản hiện hành. Theo cách đọc của chúng tôi, nếu phần lớn sản lượng bán trong nước thì khó chứng minh doanh nghiệp "chuyên sản xuất hàng xuất khẩu".
Doanh nghiệp chế xuất chịu điều chỉnh của văn bản nào tại tháng 10/2026?#
Không có luật riêng về doanh nghiệp chế xuất. Quy định nằm ở bảy nhóm văn bản, phần lớn đã đổi trong 2025–2026:
| Nội dung | Văn bản đang áp dụng | Văn bản cũ nhiều bài còn dẫn |
|---|---|---|
| Định nghĩa, thủ tục, quyền, nghĩa vụ | Điều 26 Nghị định 35/2022/NĐ-CP | Nghị định 82/2018/NĐ-CP |
| Đăng ký đầu tư, cơ quan cấp IRC | Luật Đầu tư 143/2025/QH15 (từ 01/03/2026), Nghị định 96/2026/NĐ-CP | Luật Đầu tư 61/2020, Nghị định 31/2021 |
| Điều kiện giám sát hải quan | Điều 28a Nghị định 134/2016 (bổ sung bởi Nghị định 18/2021) | Khoản 1 Điều 30 Nghị định 82/2018 |
| Thủ tục hải quan | Điều 56, 58, 74–80 Thông tư 38/2015/TT-BTC, sửa bởi Thông tư 39/2018 và Thông tư 121/2025 (từ 01/02/2026) | Thông tư 38/2015 bản gốc |
| Thuế GTGT | Luật 48/2024/QH15, Nghị định 181/2025/NĐ-CP (từ 01/07/2025) | Luật 13/2008, Thông tư 219/2013/TT-BTC |
| Thuế TNDN | Luật 67/2025/QH15 (từ 01/10/2025), Nghị định 320/2025/NĐ-CP | Luật 14/2008, Nghị định 218/2013 |
| Quyền xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối | Nghị định 342/2026/NĐ-CP (từ 18/10/2026) | Nghị định 09/2018/NĐ-CP |
Ba điểm về trạng thái văn bản:
- Nghị định 35/2022 vẫn là gốc. Nghị quyết 66.25/2026/NQ-CP ghi nhận Nghị định 35 đã được sửa bởi các Nghị định 70/2023, 129/2025, 178/2025; không văn bản nào sửa Điều 26. Từ 15/09/2026, nhiệm vụ của Bộ Tài chính tại các Điều 7, 13, 40, 53, 57, 68 Nghị định 35 do Bộ Công Thương thực hiện (điểm b khoản 1 Điều 2 Nghị quyết 66.25); việc ghi nhận DNCX khi cấp IRC vẫn ở Ban quản lý khu.
- Thông tư 121/2025 chưa theo kịp Nghị định 342. Điều 77 Thông tư 38 (bản sửa bởi Thông tư 121) vẫn dẫn Nghị định 09/2018; từ 18/10/2026 dẫn chiếu này đọc thành Nghị định 342/2026 (khoản 3 Điều 45 Nghị định 342).
- Điều 28a Nghị định 134/2016 giữ nguyên. Nghị định 182/2025 sửa Nghị định 134 (miễn thuế cho khoa học, công nghệ) nhưng không chạm Điều 28a.
Điều kiện doanh nghiệp chế xuất: hàng rào, camera, phần mềm#
Điều kiện doanh nghiệp chế xuất không nằm ở vốn hay ngành nghề mà ở khả năng cho hải quan giám sát. Điều 28a Nghị định 134/2016 đòi đủ ba điều kiện:
- Hàng rào cứng ngăn cách với bên ngoài, có cổng, cửa bảo đảm hàng chỉ ra vào qua đó (điểm a khoản 1).
- Camera quan sát cổng, cửa và mọi vị trí lưu hàng 24/24 giờ, kể cả ngày nghỉ, lễ; dữ liệu kết nối trực tuyến với hải quan quản lý và lưu tại doanh nghiệp tối thiểu 12 tháng (điểm b khoản 1).
- Phần mềm quản lý hàng nhập khẩu không chịu thuế, đủ để báo cáo quyết toán nhập, xuất, tồn (điểm c khoản 1).
Khoản 6 Điều 26 Nghị định 35 thêm ba yêu cầu vận hành khi DNCX có hoạt động kinh doanh khác: khu lưu hàng của hoạt động chế xuất phải tách khỏi khu lưu hàng của hoạt động khác; hạch toán riêng doanh thu, chi phí; không dùng tài sản, máy móc được ưu đãi thuế cho hoạt động khác, nếu dùng thì hoàn trả ưu đãi đã hưởng.
Không được xác nhận đạt điều kiện thì không được hưởng chính sách thuế khu phi thuế quan (khoản 3 Điều 26). Văn bản không có điều riêng cho trường hợp mất điều kiện sau khi đã được xác nhận (camera hỏng, dữ liệu không lưu đủ 12 tháng); theo cách đọc của chúng tôi, điều kiện phải được duy trì liên tục, nên đây là chi phí suốt đời dự án.
Thủ tục thành lập doanh nghiệp chế xuất#
Thủ tục thành lập doanh nghiệp chế xuất có hai lớp: lớp đầu tư (ghi nhận là DNCX) và lớp hải quan (xác nhận đủ điều kiện giám sát). Chính sách thuế khu phi thuế quan áp dụng từ thời điểm mục tiêu thành lập DNCX được ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) hoặc Giấy xác nhận đăng ký DNCX (khoản 3 Điều 26 Nghị định 35; khoản 3 Điều 28a Nghị định 134), nhưng có thể bị truy thu ở bước 3.
Bước 1: ghi nhận doanh nghiệp chế xuất khi đăng ký đầu tư#
Dự án của nhà đầu tư nước ngoài và của tổ chức kinh tế có trên 50% vốn nước ngoài phải có IRC (khoản 1 Điều 26 Luật Đầu tư 143); Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế cấp IRC cho dự án trong khu (khoản 1 Điều 27). Nhà đầu tư nước ngoài được lập công ty trước rồi mới làm IRC (khoản 2 Điều 19); trình tự xem bài thủ tục thành lập công ty vốn nước ngoài và cẩm nang IRC là gì.
| Trường hợp (khoản 1 Điều 26 Nghị định 35) | Nộp gì | Kết quả |
|---|---|---|
| Thành lập DNCX cùng lúc cấp IRC | Hồ sơ IRC + bản cam kết đáp ứng điều kiện giám sát hải quan | IRC ghi mục tiêu thành lập DNCX |
| Dự án không thuộc diện cấp IRC (thường là nhà đầu tư trong nước) | Tài liệu dự án + bản cam kết | Giấy xác nhận đăng ký DNCX trong 03 ngày làm việc |
| Dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư | Bản cam kết nộp cùng hồ sơ chấp thuận chủ trương | Giấy xác nhận trong 03 ngày làm việc kể từ khi có chấp thuận, hoặc ghi nhận trên IRC |
Bản cam kết theo Mẫu số 24 Phụ lục VII Nghị định 134. Cơ quan đăng ký đầu tư lấy ý kiến hải quan; hải quan xác nhận trên chính mẫu này trong 03 ngày làm việc (điểm a khoản 2 Điều 28a). Dự án mở rộng làm tương tự cho phần mở rộng (điểm b khoản 2).
Bước 2: thông báo cơ sở sản xuất trước lô máy móc đầu tiên#
Trước khi nhập lô máy móc, thiết bị đầu tiên, DNCX thông báo cơ sở sản xuất qua hệ thống hải quan theo Mẫu số 20 Phụ lục II Thông tư 38, chưa cần khai máy móc, nhân công, năng lực sản xuất (điểm a.2.1 khoản 1 Điều 56 Thông tư 38, sửa bởi Thông tư 121).
Bước 3: kiểm tra thực tế trước khi chính thức hoạt động#
- Chậm nhất 30 ngày trước ngày chính thức hoạt động ghi trên IRC, doanh nghiệp gửi thông báo đã đáp ứng điều kiện theo Mẫu số 25 cho hải quan quản lý (điểm a khoản 4 Điều 28a Nghị định 134; điểm a.2.2 khoản 1 Điều 56 Thông tư 38).
- Trong tối đa 10 ngày làm việc, hải quan kiểm tra và trả lời theo Mẫu số 26 (điểm b khoản 4).
- Nếu chưa đạt, doanh nghiệp được hoàn chỉnh nhiều lần, nhưng không quá 01 năm kể từ văn bản xác nhận lần đầu (điểm b, c khoản 4).
- Quá 01 năm vẫn không đạt hoặc không thông báo: mất chính sách thuế khu phi thuế quan và phải nộp đủ thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt cho hàng nhập khẩu đã hưởng chính sách này kể từ ngày cấp IRC; khi đạt lại, chính sách chỉ áp dụng từ ngày hải quan xác nhận (điểm d khoản 4).
Ví dụ giả định: dự án nhập 50 tỷ đồng máy móc trong giai đoạn xây dựng. Nếu camera không kết nối được với hải quan và doanh nghiệp để quá hạn 01 năm, thuế GTGT khâu nhập khẩu (10% trên trị giá đã cộng thuế nhập khẩu, tức từ 5 tỷ đồng trở lên), thuế nhập khẩu (nếu máy không thuộc diện miễn), tiền chậm nộp và tiền phạt tính từ ngày cấp IRC trở thành nghĩa vụ phải nộp ngay. Thuế GTGT này về sau có thể được khấu trừ, nhưng tiền chậm nộp và tiền phạt thì mất hẳn.
Chuyển đổi giữa doanh nghiệp thường và doanh nghiệp chế xuất#
Sang DNCX. Cơ quan đăng ký đầu tư lấy ý kiến hải quan; hải quan kiểm tra thực tế và trả lời trong tối đa 10 ngày làm việc (điểm c khoản 2 Điều 28a Nghị định 134). Trước đó doanh nghiệp quyết toán nhập, xuất, tồn của loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu, đề xuất cách xử lý hàng tồn và nộp hết nợ thuế, nợ phạt; hải quan chỉ áp dụng chính sách DNCX khi các nghĩa vụ này xong và IRC đã ghi nhận (khoản 2 Điều 78 Thông tư 38, sửa bởi Thông tư 121). Thủ tục điều chỉnh IRC xem bài thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
Rời chế độ DNCX. Trước khi được cho phép chuyển đổi, doanh nghiệp quyết toán hàng đã hưởng chế độ phi thuế quan còn tồn và xử lý từng nhóm: chuyển mục đích sử dụng (nộp thuế), bán, tiêu hủy, xuất khẩu hoặc tiếp tục dùng cho sản xuất xuất khẩu (khoản 1 Điều 78 Thông tư 38). Theo hướng dẫn của Cục Hải quan (Tạp chí Thuế & Hải quan, 08/09/2026), doanh nghiệp được chuyển mục đích sử dụng cho chính mình để dùng tiếp sau chuyển đổi.
Ưu đãi thuế doanh nghiệp chế xuất: thuế nhập khẩu, thuế GTGT, thuế TNDN#
"Ưu đãi thuế doanh nghiệp chế xuất" thực chất là chính sách thuế khu phi thuế quan cho hàng đi vào, đi ra. Không có ưu đãi TNDN riêng cho doanh nghiệp chế xuất.
Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu#
- Không chịu thuế: hàng từ nước ngoài vào khu phi thuế quan và chỉ dùng trong khu; hàng từ khu ra nước ngoài; hàng chuyển giữa các khu phi thuế quan (điểm c khoản 4 Điều 2 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu). Áp dụng cho máy móc, nguyên liệu, hàng tiêu dùng nhập khẩu của DNCX.
- Chịu thuế: hàng từ nội địa bán vào DNCX (thuế xuất khẩu, nếu mặt hàng có thuế suất) và hàng từ DNCX bán vào nội địa (thuế nhập khẩu, người mua nộp) (khoản 2 Điều 2 Luật; khoản 2 Điều 2 Nghị định 134). Hàng DNCX nhập theo quyền nhập khẩu, quyền phân phối chịu thuế như hàng nhập khẩu thông thường (khoản 3 Điều 2 Luật; khoản 4 Điều 2 Nghị định 134).
- Hàng sản xuất trong khu phi thuế quan không dùng nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu từ nước ngoài được miễn thuế nhập khẩu khi bán vào nội địa (khoản 8 Điều 16 Luật). Hàng có dùng nguyên liệu nhập khẩu được hưởng thuế suất ưu đãi hoặc ưu đãi đặc biệt nếu đáp ứng điều kiện xuất xứ (điểm a, b khoản 3 Điều 5 Luật).
Thuế GTGT#
- Hàng hóa, dịch vụ mua bán giữa nước ngoài với khu phi thuế quan và giữa các khu phi thuế quan không chịu thuế GTGT (khoản 20 Điều 5 Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15; khoản 12 Điều 4 Nghị định 181/2025).
- Hàng hóa từ nội địa bán cho tổ chức trong khu phi thuế quan, tiêu dùng trong khu phục vụ trực tiếp sản xuất xuất khẩu, chịu thuế suất 0%; dịch vụ cung cấp trực tiếp và tiêu dùng trong khu cho sản xuất xuất khẩu cũng 0%, kể cả nâng hạ container, xếp dỡ, phí chứng từ, niêm chì cung cấp cho DNCX (điểm a, b khoản 1 Điều 9 Luật; khoản 1, điểm b khoản 2 Điều 17 Nghị định 181).
- Không áp dụng 0%: xăng dầu, ô tô bán cho cơ sở trong khu phi thuế quan (điểm d khoản 1 Điều 9 Luật); cho thuê nhà, hội trường, văn phòng, khách sạn, kho bãi; đưa đón người lao động; ăn uống, trừ suất ăn công nghiệp và ăn uống trong khu (điểm l khoản 4 Điều 17 Nghị định 181). Người bán tính thuế GTGT bình thường.
- Điều kiện 0% cho hàng hóa: hợp đồng, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt và tờ khai hải quan (khoản 1 Điều 18 Nghị định 181). Với văn phòng phẩm, thực phẩm, vật liệu xây dựng mà hai bên chọn không làm thủ tục hải quan (điểm b khoản 4 Điều 26 Nghị định 35), người bán không có tờ khai; theo cách đọc của chúng tôi, khi đó khó áp 0% và nên xuất hóa đơn với thuế suất thông thường.
- DNCX chỉ có hoạt động chế xuất không phải nộp hồ sơ khai thuế GTGT (khoản 3 Điều 11 Nghị định 252/2026/NĐ-CP). DNCX có hoạt động kinh doanh khác là người nộp thuế GTGT cho hoạt động đó (điểm d khoản 1 Điều 3 Nghị định 181).
Thuế TNDN: không còn ưu đãi chỉ vì đặt trong khu chế xuất#
Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 (hiệu lực 01/10/2025, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025) chỉ có ba nhóm địa bàn ưu đãi: địa bàn đặc biệt khó khăn; địa bàn khó khăn; khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung (khoản 3 Điều 12). Khu công nghiệp, khu chế xuất không có tên. Luật Đầu tư vẫn coi chúng là địa bàn ưu đãi đầu tư, nhưng Nghị định 320/2025 loại khỏi địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn dòng 55 Phụ lục III Nghị định 31/2021 (sửa bởi Nghị định 239/2025), tức dòng xếp các khu này (điểm a, b khoản 3 Điều 18). Phân tích chi tiết có ở bài ưu đãi đầu tư. Với doanh nghiệp chế xuất:
- Trong khu chế xuất, khu công nghiệp, dự án cấp phép từ 01/10/2025: chỉ có ưu đãi TNDN nếu xã đặt dự án là địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn, hoặc sản phẩm thuộc ngành ưu đãi thuế (Điều 18, 19 Nghị định 320).
- Trong khu kinh tế: dự án mới được 10% trong 15 năm, miễn 4 năm, giảm 50% trong 9 năm nếu vị trí dự án thuộc địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn; nếu không thì 17% trong 10 năm, miễn 2 năm, giảm 50% trong 4 năm (điểm d khoản 1, điểm c khoản 4 Điều 19; Điều 20 Nghị định 320).
- Dự án cấp IRC hoặc chấp thuận chủ trương trước 01/10/2025 còn trong thời gian ưu đãi, kể cả ưu đãi khu công nghiệp, được hưởng tiếp cho thời gian còn lại theo văn bản tại thời điểm cấp phép (khoản 1 Điều 20 Luật 67; khoản 1 Điều 25 Nghị định 320).
Về thuế nhà thầu: bên nước ngoài chỉ định DNCX này giao nguyên liệu, linh kiện cho DNCX khác để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu không phải nộp thuế TNDN (điểm b khoản 3 Điều 12 Nghị định 320); xem bài thuế nhà thầu nước ngoài.
Doanh nghiệp chế xuất bán hàng vào nội địa, thanh lý, xử lý phế liệu#
Bán thành phẩm cho doanh nghiệp trong nước#
Doanh nghiệp chế xuất được bán hàng vào nội địa; hàng đó chịu thuế theo pháp luật thuế xuất nhập khẩu (khoản 11 Điều 26 Nghị định 35). Thủ tục theo khoản 3 Điều 75 Thông tư 38 (sửa bởi khoản 46 Điều 1 Thông tư 121):
- DNCX mở tờ khai xuất khẩu ghi "#&XKPTQ"; người mua mở tờ khai nhập khẩu đối ứng ghi "#&NKPTQ" kèm số tờ khai xuất khẩu. Một tờ khai xuất chỉ ứng với một tờ khai nhập.
- Người mua phải làm thủ tục nhập khẩu trong 15 ngày kể từ khi tờ khai xuất khẩu thông quan.
- DNCX chỉ giao hàng sau khi người mua đã đăng ký tờ khai nhập khẩu; người mua chỉ đưa hàng vào sản xuất, tiêu thụ sau khi thông quan. Mua bán giữa hai DNCX làm theo cách này (khoản 4 Điều 75).
Hợp đồng nên ghi rõ ai chịu thuế nhập khẩu, ai khai, giao hàng theo điều kiện nào; gợi ý điều khoản xem bài hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.
Thanh lý máy móc, nguyên liệu, hàng nhập khẩu#
DNCX được bán, thanh lý vào nội địa tài sản đã qua sử dụng và hàng hóa khác; tại thời điểm thanh lý không áp dụng chính sách quản lý xuất nhập khẩu, trừ hàng phải kiểm tra chuyên ngành chưa làm khi nhập và hàng quản lý bằng giấy phép (cần cơ quan cấp phép đồng ý bằng văn bản) (điểm c khoản 4 Điều 26 Nghị định 35). Điều 79 Thông tư 38 (sửa bởi Thông tư 121) cho bốn hình thức: xuất khẩu, bán, biếu tặng, tiêu hủy. Bán, biếu tặng trong nước (kể cả cho DNCX khác) được chọn một trong hai cách:
| Cách | Ai khai | Căn cứ tính thuế | Sau đó |
|---|---|---|---|
| Chuyển mục đích sử dụng | DNCX đăng ký tờ khai mới | Trị giá, thuế suất, tỷ giá tại ngày đăng ký tờ khai chuyển mục đích (Điều 21 Thông tư 38) | Bán, biếu tặng không phải làm thủ tục hải quan nữa |
| Xuất khẩu, nhập khẩu | DNCX khai xuất, người mua khai nhập và nộp thuế | Theo tờ khai nhập khẩu của người mua | Như giao dịch mua bán thông thường |
Phế liệu và hàng mua trong nước#
Phế liệu, phế phẩm được phép bán vào nội địa làm thủ tục như bán hàng vào nội địa; được phép xuất khẩu thì làm thủ tục xuất khẩu; phế thải là chất thải xử lý theo pháp luật môi trường, theo dõi trên sổ sách (khoản 5, 8 Điều 75 Thông tư 38).
Vật liệu xây dựng, văn phòng phẩm, lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng mua trong nước cho xây dựng, văn phòng và sinh hoạt của người lao động: hai bên được chọn làm hoặc không làm thủ tục (điểm b khoản 4 Điều 26 Nghị định 35); chọn không làm thì DNCX phải ghi rõ mục đích, nguồn hàng trên chứng từ, sổ kế toán (khoản 2 Điều 74 Thông tư 38). Hàng mua trong nước đã nộp đủ thuế thì không phải làm thủ tục, trừ hàng có thuế xuất khẩu dùng làm nguyên liệu cấu thành sản phẩm xuất khẩu (khoản 4 Điều 74).
Doanh nghiệp chế xuất có được nhập khẩu, phân phối, kinh doanh khác?#
Có, với ba điều kiện của khoản 6 Điều 26 Nghị định 35. Nhiều bài cũ khuyên DNCX muốn kinh doanh thương mại phải lập chi nhánh riêng ngoài khu. Nghị định 35 và Điều 77 Thông tư 38 (sửa bởi Thông tư 121) không đòi điều đó: chỉ cần hạch toán riêng và bố trí khu riêng để lưu hàng nhập, xuất theo quyền thương mại. DNCX vẫn được lập chi nhánh cho hoạt động chế xuất; chi nhánh hưởng cơ chế DNCX nếu đặt trong khu và có hàng rào, cổng theo khoản 2 (khoản 7 Điều 26).
Từ 18/10/2026, quyền thương mại của doanh nghiệp chế xuất có vốn nước ngoài theo Nghị định 342/2026:
- Xuất khẩu, nhập khẩu, bán buôn phần lớn hàng hóa: chỉ cần đăng ký hoạt động trên IRC, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, không cần Giấy phép kinh doanh (khoản 1 Điều 6). Quyền nhập khẩu là quyền nhập hàng để bán cho thương nhân có quyền phân phối, không gồm tự phân phối (khoản 5 Điều 3).
- Cần Giấy phép kinh doanh khi bán lẻ (gạo, đường, vật phẩm đã ghi hình, sách báo tạp chí có điều kiện riêng); khi nhập khẩu, bán buôn dầu, mỡ bôi trơn gốc dầu mỏ (điểm c khoản 4 Điều 9); và cho logistics (trừ phân ngành đã cam kết mở cửa), cho thuê hàng hóa, xúc tiến, trung gian thương mại (khoản 1 Điều 5). Xem dịch vụ giấy phép kinh doanh cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
- Khai hải quan: DNCX ghi ở ô "Số giấy phép" số văn bản cho phép hoạt động mua bán hàng hóa (điểm a khoản 2 Điều 77 Thông tư 38). Văn bản chưa nói khai gì khi Nghị định 342 không còn đòi giấy phép cho quyền nhập khẩu; theo cách đọc của chúng tôi, nên khai số IRC hoặc giấy tờ có ghi quyền này và hỏi trước hải quan quản lý. Hàng nhập theo quyền nhập khẩu bán cho doanh nghiệp nội địa không phải làm thủ tục hải quan; bán cho DNCX khác thì làm thủ tục xuất nhập khẩu (điểm b khoản 2 Điều 77).
Doanh nghiệp chế xuất hay doanh nghiệp thường trong khu công nghiệp?#
So sánh DNCX với doanh nghiệp vốn nước ngoài sản xuất xuất khẩu (loại hình sản xuất xuất khẩu) đặt trong khu công nghiệp, cùng ngành, cùng địa bàn:
| Tiêu chí | Doanh nghiệp chế xuất | Doanh nghiệp thường sản xuất xuất khẩu trong khu công nghiệp |
|---|---|---|
| Thuế nhập khẩu máy móc tạo tài sản cố định | Không chịu (điểm c khoản 4 Điều 2 Luật Thuế XNK) | Miễn nếu là đối tượng ưu đãi đầu tư (khoản 11 Điều 16); khu công nghiệp là địa bàn ưu đãi đầu tư (điểm b khoản 2 Điều 15 Luật Đầu tư) |
| Thuế GTGT nhập khẩu máy móc | Không chịu | Phải nộp, rồi khấu trừ hoặc hoàn thuế GTGT dự án đầu tư từ 300 triệu đồng sau bù trừ (Điều 30 Nghị định 181) |
| Thuế nhập khẩu nguyên liệu | Không chịu | Miễn nếu dùng sản xuất hàng xuất khẩu (khoản 7 Điều 16), phải quyết toán; phần tiêu thụ nội địa khai chuyển mục đích, nộp thuế |
| Thuế GTGT nguyên liệu nhập khẩu | Không chịu | Không chịu nếu nhập theo hợp đồng sản xuất, gia công xuất khẩu với bên nước ngoài (khoản 20 Điều 5 Luật Thuế GTGT); trường hợp khác phải nộp |
| Mua nguyên liệu, dịch vụ trong nước | Người bán áp 0% nếu có hợp đồng, thanh toán không dùng tiền mặt và (với hàng hóa) tờ khai | Trả 10% (hoặc mức giảm nếu có), rồi hoàn thuế xuất khẩu nếu từ 300 triệu đồng, tối đa 10% doanh thu xuất khẩu (Điều 29 Nghị định 181) |
| Khai thuế GTGT | Không khai nếu chỉ có hoạt động chế xuất | Khai tháng hoặc quý |
| Bán hàng vào nội địa | Người mua làm thủ tục nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu (trừ khoản 8 Điều 16) và GTGT | Bán như hàng trong nước |
| Thuế TNDN | Theo ngành ưu đãi hoặc địa bàn khó khăn; với dự án cấp phép từ 01/10/2025, khu công nghiệp, khu chế xuất không phải địa bàn ưu đãi thuế | Như cột bên |
| Chi phí giám sát | Hàng rào cứng, camera 24/24 kết nối hải quan, lưu 12 tháng, phần mềm nhập xuất tồn | Thông báo cơ sở sản xuất, báo cáo quyết toán; không đòi hàng rào, camera kết nối |
| Thanh lý tài sản | Xuất nhập khẩu hoặc chuyển mục đích, nộp thuế tại thời điểm thanh lý | Hàng đã miễn thuế khi chuyển mục đích phải khai, nộp thuế (Điều 21 Thông tư 38) |
Ví dụ giả định (GTGT 10%, chưa xét mức giảm): nhà máy may xuất khẩu toàn bộ, mua 30 tỷ đồng vải, phụ liệu trong nước mỗi năm, doanh thu xuất khẩu 60 tỷ đồng.
- Là DNCX: người bán áp 0%, không phát sinh 3 tỷ đồng thuế đầu vào cho phần hàng này.
- Là doanh nghiệp thường: trả 3 tỷ đồng cho người bán, rồi xin hoàn. Trần hoàn là 6 tỷ đồng (10% doanh thu xuất khẩu) nên thường hoàn được, nhưng vốn bị giữ đến khi hoàn và hồ sơ có thể bị kiểm tra.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, mô hình doanh nghiệp chế xuất EPE hợp với dự án gần như xuất khẩu toàn bộ, nhập máy móc lớn, mua nhiều đầu vào trong nước và có bộ phận kho vận đủ kỷ luật để vận hành camera, phần mềm. Dự án bán đáng kể vào nội địa, hoặc dùng chung máy móc cho nhiều dòng sản phẩm, thường thấy cơ chế doanh nghiệp thường linh hoạt hơn.
Lỗi doanh nghiệp chế xuất hay gặp#
- Lỡ hạn 01 năm hoàn thiện điều kiện giám sát (điểm d khoản 4 Điều 28a Nghị định 134). Mẫu 25 phải gửi chậm nhất 30 ngày trước ngày hoạt động ghi trên IRC; nên gửi sớm hơn để còn thời gian khắc phục.
- Dùng máy móc được ưu đãi cho hoạt động khác mà chưa khai thay đổi mục đích và nộp thuế trước (khoản 3 Điều 79 Thông tư 38).
- Bán phế liệu, hàng thanh lý cho người mua trong nước chỉ bằng hóa đơn, không có cặp tờ khai xuất, nhập; hoặc giao hàng trước khi người mua mở tờ khai.
- Đưa hàng vào kho thuê ngoài khu trước khi hải quan xác nhận. Kho phải có hàng rào hoặc vách ngăn, camera kết nối, phần mềm; lưu tối đa 02 năm, gia hạn chậm nhất 30 ngày trước khi hết hạn; không được sản xuất tại kho (Điều 80 Thông tư 38). Sau 05 ngày làm việc kể từ ngày hải quan cho phép, DNCX còn phải thông báo cơ quan đăng ký đầu tư (khoản 10 Điều 26 Nghị định 35).
- Hạch toán chung hoạt động thương mại với sản xuất, để chung hàng nhập theo quyền nhập khẩu với nguyên liệu sản xuất (khoản 1 Điều 77 Thông tư 38).
- Nhà cung cấp tự áp 0% cho dịch vụ không thuộc diện như thuê văn phòng, xe đưa đón công nhân. Khi bị loại, bên bán bị truy thu và thường đòi lại DNCX theo hợp đồng.
LexData hỗ trợ từ hồ sơ IRC có ghi nhận DNCX đến điều chỉnh dự án khi chuyển đổi: xem dịch vụ thành lập công ty có vốn đầu tư nước ngoài và điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Xem thêm cẩm nang doanh nghiệp FDI là gì.
