Ưu đãi đầu tư là các lợi ích Nhà nước dành cho dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi, đặt tại địa bàn ưu đãi, hoặc có quy mô vốn lớn, dùng nhiều lao động, là dự án trọng điểm (khoản 1 Điều 14 Luật Đầu tư 143/2025/QH15). Hình thức gồm ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), miễn thuế nhập khẩu, miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, khấu hao nhanh và tăng chi phí được trừ (khoản 2 Điều 14). Ưu đãi chỉ áp dụng cho dự án đầu tư mới và dự án đầu tư mở rộng, có thời hạn, dựa trên kết quả thực hiện, và nhà đầu tư phải giữ đủ điều kiện trong suốt thời gian hưởng (khoản 5, khoản 8 Điều 14).
Điểm hay bị hiểu sai: Luật Đầu tư chỉ cho biết dự án có thuộc diện ưu đãi hay không; mức cụ thể nằm ở luật thuế, kế toán, đất đai (khoản 6 Điều 14), và danh mục ngành, địa bàn của luật thuế TNDN hẹp hơn. Một dự án trong khu công nghiệp có thể là dự án ưu đãi đầu tư mà không có ưu đãi thuế TNDN nào. Bài viết theo văn bản có hiệu lực tại ngày 14/10/2026: Luật Đầu tư 143 (hiệu lực 01/03/2026), Nghị định 96/2026/NĐ-CP, Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 (văn bản hợp nhất 113/VBHN-VPQH) và Nghị định 320/2025/NĐ-CP.
Ưu đãi đầu tư theo Luật Đầu tư 2025 gồm những gì?#
Ưu đãi đầu tư theo Luật Đầu tư 2025 có năm hình thức, mỗi hình thức do một cơ quan áp dụng theo luật riêng:
| Hình thức (khoản 2 Điều 14) | Luật quy định mức cụ thể | Cơ quan áp dụng |
|---|---|---|
| Thuế suất TNDN thấp hơn, miễn thuế, giảm thuế | Luật Thuế TNDN 67/2025, Nghị định 320/2025 | Cơ quan thuế |
| Miễn thuế nhập khẩu hàng tạo tài sản cố định; nguyên liệu, vật tư, linh kiện để sản xuất | Pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu | Cơ quan hải quan |
| Miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế sử dụng đất | Pháp luật đất đai | Cơ quan đất đai, cơ quan thuế |
| Khấu hao nhanh, tăng chi phí được trừ | Pháp luật thuế, kế toán | Cơ quan thuế |
| Hình thức khác | Quy định của Chính phủ | Theo từng hình thức |
Nghị định 96 có thêm một ưu đãi ít người để ý: tiền ký quỹ bảo đảm thực hiện dự án giảm 25% nếu dự án thuộc ngành ưu đãi hoặc ở địa bàn khó khăn; giảm 50% nếu thuộc ngành đặc biệt ưu đãi, ở địa bàn đặc biệt khó khăn, hoặc thuộc ngành ưu đãi đặt tại địa bàn khó khăn. Ba nhóm dự án bị loại ở khoản 7 Điều 14 Luật Đầu tư (nêu dưới đây) không được giảm (khoản 4 Điều 27).
Ba quy tắc chung:
- Không cộng dồn. Đủ điều kiện nhiều mức thì áp dụng mức cao nhất (khoản 9 Điều 14 Luật Đầu tư; khoản 5 Điều 20 Nghị định 96). Luật Thuế TNDN cũng cho chọn mức có lợi nhất cho cùng một khoản thu nhập (khoản 1 Điều 12 Luật 67).
- Ba nhóm bị loại khỏi ưu đãi đầu tư theo địa bàn: khai thác khoáng sản; hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ sản xuất ô tô, tàu bay, du thuyền); nhà ở thương mại (khoản 7 Điều 14). Khoản này chỉ dẫn điểm b khoản 1, tức cửa địa bàn; ba nhóm này còn bị loại khỏi ưu đãi đặc biệt (điểm b khoản 5 Điều 17). Luật thuế có loại trừ riêng, rộng hơn: thu nhập từ khai thác khoáng sản, hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt không được ưu đãi thuế TNDN dù theo ngành hay địa bàn (khoản 3 Điều 18 Luật 67).
- Được bảo đảm khi luật đổi. Luật mới cho mức cao hơn thì hưởng mức mới; thấp hơn thì giữ mức cũ cho thời gian còn lại, trừ thay đổi vì quốc phòng, an ninh, trật tự, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng, môi trường (khoản 1 đến 3 Điều 12 Luật Đầu tư), kể cả với ưu đãi không ghi trên giấy tờ nào (khoản 2 Điều 4 Nghị định 96).
Dự án nào được hưởng ưu đãi đầu tư: ba cửa vào#
Điều 19 Nghị định 96 có 16 nhóm, gom thành ba cửa.
Cửa 1, ngành nghề. Phụ lục II Nghị định 96 có hai mức. Mục A, ngành đặc biệt ưu đãi: công nghệ cao, công nghệ chiến lược, phần mềm, chip bán dẫn, năng lượng tái tạo, công nghiệp hỗ trợ ưu tiên, hạ tầng khu công nghiệp, sản xuất thuốc… Mục B, ngành ưu đãi: R&D, ô tô và phụ tùng, linh kiện điện tử, sản phẩm có giá trị gia tăng từ 30%, trung tâm logistics, siêu thị, giáo dục tư thục, thiết bị y tế…
Cửa 2, địa bàn. Từ khi chính quyền địa phương hai cấp vận hành, ưu đãi đầu tư theo địa bàn xác định theo đơn vị hành chính cấp xã (Điều 22 Nghị định 96). Địa bàn đặc biệt khó khăn gồm xã khu vực II, III vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, và xã thuộc huyện đặc biệt khó khăn trước khi sắp xếp; địa bàn khó khăn gồm xã khu vực I và xã thuộc huyện khó khăn trước khi sắp xếp (khoản 2, 3). Ủy ban nhân dân cấp tỉnh công bố địa bàn ưu đãi cấp xã (khoản 8). Nghị định 31/2021/NĐ-CP, gồm cả Phụ lục III danh mục địa bàn, hết hiệu lực từ 01/03/2026 (điểm a khoản 3 Điều 111), nên cần tra công bố của tỉnh thay vì danh mục cũ.
Cửa 3, quy mô và tính chất dự án (Điều 19, Điều 20 Nghị định 96):
| Dự án | Điều kiện | Được hưởng như |
|---|---|---|
| Vốn từ 6.000 tỷ đồng (khoản 3 Điều 19) | Giải ngân tối thiểu 6.000 tỷ trong 03 năm kể từ khi có IRC hoặc chấp thuận; doanh thu từ 10.000 tỷ/năm hoặc từ 3.000 lao động bình quân, chậm nhất sau 03 năm kể từ năm có doanh thu | Dự án ở địa bàn đặc biệt khó khăn (khoản 1 Điều 20) |
| Vùng nông thôn, từ 500 lao động thường xuyên bình quân (khoản 5 Điều 19); hoặc từ 30% lao động là người khuyết tật (khoản 6) | Nhóm 500 lao động không tính lao động bán thời gian, hợp đồng dưới 12 tháng | Dự án ở địa bàn khó khăn (khoản 2 Điều 20) |
| Ngành ưu đãi đặt tại địa bàn khó khăn | Cả hai điều kiện | Dự án ở địa bàn đặc biệt khó khăn (khoản 3 Điều 20) |
Nhóm được ưu đãi đầu tư còn có doanh nghiệp công nghệ cao, khoa học và công nghệ, trung tâm R&D, khởi nghiệp sáng tạo, nhà ở xã hội… (các khoản 4, 7 đến 16 Điều 19).
Ưu đãi đầu tư trong khu công nghiệp và địa bàn khó khăn: luật thuế nhìn khác#
Luật Đầu tư coi khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất và các khu kinh tế, công nghệ cao, thương mại tự do là địa bàn ưu đãi (điểm b khoản 2 Điều 15). Nghị định 96 xếp: khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế hưởng như địa bàn đặc biệt khó khăn; khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất hưởng như địa bàn khó khăn (khoản 7 Điều 22).
Luật Thuế TNDN thì chỉ có ba nhóm địa bàn ưu đãi thuế: địa bàn đặc biệt khó khăn; địa bàn khó khăn; khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung (khoản 3 Điều 12 Luật 67). Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất không có tên, và khi luật khác quy định ưu đãi thuế TNDN khác Luật 67 thì áp dụng Luật 67 (khoản 1 Điều 12). Vì vậy doanh nghiệp chế xuất không có ưu đãi thuế TNDN chỉ vì đặt trong khu chế xuất; lợi thế thuế của mô hình này nằm ở thuế nhập khẩu và thuế GTGT.
Nghị định 320 loại khu công nghiệp ra bằng câu chữ. Điểm a, b khoản 3 Điều 18 lấy địa bàn đặc biệt khó khăn, khó khăn "theo quy định của pháp luật về đầu tư", trừ số thứ tự 55 Phụ lục III Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Số thứ tự 55, sửa bởi khoản 37 Điều 1 Nghị định 239/2025/NĐ-CP, chính là dòng xếp khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung vào cột đặc biệt khó khăn và khu công nghiệp, khu chế xuất, cụm công nghiệp vào cột khó khăn. Khu kinh tế và các khu công nghệ được đưa lại vào điểm c; khu công nghiệp thì không. Nghị định 31 đã hết hiệu lực, nhưng văn bản được viện dẫn bị thay thế thì áp dụng văn bản thay thế (khoản 3 Điều 24 Nghị định 320), tức khoản 7 Điều 22 Nghị định 96 có cùng cách xếp. Nghị định khác quy định ưu đãi thuế TNDN khác Nghị định 320 thì áp dụng Nghị định 320 (khoản 1 Điều 18). Vì vậy việc Nghị định 96 cho khu công nghiệp "hưởng như địa bàn khó khăn" không kéo theo ưu đãi thuế TNDN.
Bộ Tài chính trả lời cùng hướng trên chuyên mục Hỏi đáp chính sách tài chính (câu hỏi gửi ngày 02/04/2026): dự án đầu tư mới, mở rộng trong khu công nghiệp được cấp IRC hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư từ 01/10/2025 không được ưu đãi thuế TNDN theo điều kiện địa bàn; khu công nghiệp nằm trên địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn thì dự án vẫn được ưu đãi theo địa bàn; dự án thuộc ngành ưu đãi thuế thì hưởng theo ngành. Thuế tỉnh Tây Ninh áp dụng đúng cách này tại Công văn 8091/TNI-QLDN2 ngày 23/09/2026: dự án mới trong một cụm công nghiệp được thuế suất 17% trong 10 năm, miễn 02 năm, giảm 50% trong 04 năm vì xã nơi đặt cụm công nghiệp thuộc địa bàn khó khăn theo công bố của Ủy ban nhân dân tỉnh. Hai văn bản này không phải văn bản quy phạm pháp luật, nhưng khớp với câu chữ Nghị định 320. Với khu công nghiệp ở xã không thuộc địa bàn ưu đãi, cửa còn lại là ngành ưu đãi thuế.
Ưu đãi đầu tư trong khu công nghiệp vẫn còn ở hai hình thức khác, theo luật riêng:
- Thuế nhập khẩu. Hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định (máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải chuyên dùng, vật tư xây dựng trong nước chưa sản xuất được) của đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư theo pháp luật về đầu tư được miễn thuế nhập khẩu, cho cả dự án mới và mở rộng (khoản 11 Điều 16 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 107/2016/QH13; Luật 90/2025/QH15 không sửa khoản này). Miễn thuế nhập khẩu không đồng nghĩa với không chịu thuế GTGT khâu nhập khẩu; thuế GTGT đầu vào của dự án đang đầu tư được bù trừ hoặc hoàn theo Điều 30 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, xem hoàn thuế GTGT dự án đầu tư. Khu công nghiệp là địa bàn ưu đãi đầu tư nên dự án trong khu thuộc diện này. Miễn thuế nguyên liệu, vật tư, linh kiện trong 05 năm (khoản 13) thì chỉ dành cho ngành đặc biệt ưu đãi, địa bàn đặc biệt khó khăn và một số doanh nghiệp công nghệ cao, khoa học và công nghệ.
- Tiền thuê đất. Miễn, giảm tiền thuê đất theo Nghị định 103/2024/NĐ-CP chỉ áp dụng trực tiếp cho người được Nhà nước cho thuê đất (khoản 3 Điều 38). Nhà máy thuê lại đất của doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp trả tiền thuê theo hợp đồng với doanh nghiệp đó và không tự được miễn. Danh mục địa bàn ưu đãi tiền thuê đất cũng chỉ tính theo địa bàn có địa giới hành chính cụ thể (khoản 13 Điều 38, sửa bởi Nghị định 291/2025/NĐ-CP).
Danh mục ngành cũng lệch. Đối chiếu Phụ lục II Nghị định 96 với khoản 2 Điều 12 Luật 67:
| Dự án | Luật Đầu tư | Luật Thuế TNDN |
|---|---|---|
| Sản xuất phần mềm | Đặc biệt ưu đãi (Mục A.I.5) | Ngành ưu đãi thuế (điểm b): 10% trong 15 năm, miễn 4 năm, giảm 50% 9 năm |
| Trung tâm logistics, kho hàng hóa, siêu thị | Ưu đãi (Mục B.III.5) | Không có trong danh mục ngành; chỉ có ưu đãi nếu ở địa bàn ưu đãi thuế |
| Nhà máy dệt may trong khu công nghiệp ở xã không khó khăn | Địa bàn ưu đãi (khu công nghiệp) | Không có ưu đãi theo địa bàn; chỉ có nếu sản phẩm thuộc ngành ưu đãi thuế (ví dụ công nghiệp hỗ trợ ưu tiên, điểm c) |
| Sản xuất, lắp ráp ô tô | Ưu đãi (Mục B.I.7) | Ngành ưu đãi thuế (điểm n): 17% trong 10 năm, miễn 2 năm, giảm 50% 4 năm |
Dự án thương mại, dịch vụ ở địa bàn ưu đãi thuế chỉ được ưu đãi trên thu nhập phát sinh tại địa bàn đó; dự án sản xuất bán hàng ra ngoài địa bàn vẫn được hưởng (khoản 3 Điều 23 Nghị định 320).
Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp: thuế suất và thời gian miễn, giảm#
Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp có hai lớp cộng với nhau: thuế suất ưu đãi trong một thời hạn (Điều 13 Luật 67, Điều 19 Nghị định 320) và miễn thuế, giảm 50% số thuế phải nộp trong một số năm (Điều 14 Luật 67, Điều 20 Nghị định 320). Thuế suất thông thường là 20% (khoản 1 Điều 10).
| Dự án đầu tư mới | Thuế suất | Miễn, giảm |
|---|---|---|
| Ngành tại điểm a đến đ khoản 2 Điều 12 (công nghệ cao, phần mềm, chip, công nghiệp hỗ trợ ưu tiên, năng lượng tái tạo, bảo vệ môi trường, hạ tầng trọng điểm…); doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 2, doanh nghiệp khoa học và công nghệ; dự án sản xuất từ 12.000 tỷ (điểm g); dự án ưu đãi đặc biệt (điểm h); địa bàn đặc biệt khó khăn; khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung; khu kinh tế nằm trên địa bàn ưu đãi | 10% trong 15 năm (khoản 1 Điều 13) | Miễn tối đa 04 năm, giảm 50% tối đa 09 năm tiếp theo (khoản 1 Điều 14) |
| Doanh nghiệp công nghệ chiến lược, công nghệ cao nhóm 1, trung tâm R&D công nghệ cao, công nghệ chiến lược (điểm e1) | 10% trong 25 năm (khoản 1a Điều 13) | Như trên |
| Ngành tại điểm m, n, o (thép cao cấp, sản phẩm tiết kiệm năng lượng, máy nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi, ô tô, sản phẩm công nghệ số khác, cơ sở hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa); địa bàn khó khăn; khu kinh tế không nằm trên địa bàn ưu đãi; doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao (điểm e2) | 17% trong 10 năm (khoản 4 Điều 13) | Miễn tối đa 02 năm, giảm 50% tối đa 04 năm (khoản 2 Điều 14) |
| Xã hội hóa giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường (điểm r); trồng rừng, giống cây trồng vật nuôi, bảo quản nông sản (điểm i); nhà ở xã hội (điểm s) | 10% suốt thời gian hoạt động (khoản 2 Điều 13; khoản 2 Điều 19 Nghị định 320) | Xã hội hóa: miễn tối đa 04 năm, giảm 50% tối đa 09 năm ở địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn; nơi khác miễn tối đa 04 năm, giảm 50% tối đa 05 năm (điểm b khoản 1 Điều 14). Điểm i, s: Điều 14 không quy định miễn, giảm |
Thuế suất 15%, 17% theo doanh thu (khoản 2, 3 Điều 10) không phải ưu đãi đầu tư; xem cách tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Đồng hồ chạy từ khi nào. Thuế suất ưu đãi tính từ năm đầu tiên dự án mới có doanh thu (khoản 7 Điều 13 Luật 67). Miễn, giảm tính từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thuế; nếu 03 năm đầu kể từ năm có doanh thu chưa có thu nhập chịu thuế thì tính từ năm thứ 04 (khoản 4 Điều 14). Giấy xác nhận doanh nghiệp công nghệ cao, chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ, giấy xác nhận ưu đãi công nghiệp hỗ trợ cấp sau khi đã có doanh thu, thu nhập thì đồng hồ tính từ năm cấp giấy lần đầu.
Ví dụ: công ty phần mềm có IRC năm 2026, doanh thu từ 2027, thu nhập chịu thuế từ 2029. Thuế suất 10% áp dụng 2027 đến 2041; năm 2029 còn trong 03 năm đầu nên miễn thuế 2029 đến 2032, giảm 50% 2033 đến 2041. Nếu năm 2029 vẫn lỗ, miễn giảm bắt đầu từ 2030.
Thu nhập không được ưu đãi dù dự án được ưu đãi (khoản 3 Điều 18 Luật 67; khoản 9 Điều 23 Nghị định 320): chuyển nhượng vốn, bất động sản (trừ nhà ở xã hội), dự án; thu nhập ở ngoài Việt Nam; dầu khí, khoáng sản; trò chơi điện tử trên mạng; hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ ô tô, máy bay, du thuyền, lọc hóa dầu); thu nhập khác không liên quan hoạt động được ưu đãi. Thu nhập được ưu đãi phải hạch toán riêng; không tách được thì phân bổ theo tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí (khoản 2 Điều 18 Luật 67). Lãi bán phần vốn có quy tắc riêng, xem thuế TNDN chuyển nhượng vốn.
Đổi sang tiêu chí có lợi hơn giữa chừng thì trừ số năm đã hưởng và không đổi lại được (khoản 2 Điều 23 Nghị định 320).
Ưu đãi đầu tư đặc biệt dành cho dự án nào?#
Ưu đãi đầu tư đặc biệt áp dụng cho ba nhóm (khoản 2 Điều 17 Luật Đầu tư; khoản 1 Điều 21 Nghị định 96):
| Nhóm | Ngưỡng vốn và giải ngân (kể từ khi có IRC hoặc chấp thuận chủ trương) |
|---|---|
| Thành lập mới (kể cả mở rộng dự án đó) trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D, hạ tầng trung tâm dữ liệu lớn, điện toán đám mây, di động từ 5G, dự án công nghệ chiến lược theo quyết định của Thủ tướng | Tổng vốn từ 3.000 tỷ đồng, giải ngân tối thiểu 1.000 tỷ trong 03 năm |
| Sản phẩm công nghệ số trọng điểm; R&D, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn; trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo | Tổng vốn từ 6.000 tỷ đồng, giải ngân tối thiểu 6.000 tỷ trong 05 năm |
| Dự án mới hoặc mở rộng thuộc ngành đặc biệt ưu đãi đầu tư | Vốn từ 30.000 tỷ đồng, giải ngân tối thiểu 10.000 tỷ trong 03 năm |
Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia do Thủ tướng thành lập được hưởng không theo ngưỡng vốn (khoản 3 Điều 21). Dự án công nghiệp dược từ 3.000 tỷ đồng, giải ngân 1.000 tỷ trong 03 năm được hưởng như nhóm đầu (khoản 2 Điều 8 Luật Dược, sửa bởi khoản 1 Điều 50 Luật Đầu tư).
Về thuế, đây là điểm h khoản 2 Điều 12 Luật 67. Thủ tướng quyết định thuế suất giảm không quá 50% mức 10% (tức có thể còn 5%), thời gian không quá 1,5 lần thời gian thông thường và kéo dài thêm không quá 15 năm nhưng không vượt thời hạn dự án (điểm b khoản 6 Điều 13); miễn, giảm tối đa 1,5 lần mức thông thường (khoản 3 Điều 14). Thủ tướng quyết định theo tiêu chí công nghệ, chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi, giá trị sản xuất trong nước (khoản 5 Điều 21 Nghị định 96).
Ba lưu ý:
- Không áp dụng cho dự án đã có giấy chứng nhận đầu tư, IRC hoặc quyết định chủ trương trước 01/03/2026 (điểm a khoản 5 Điều 17 Luật Đầu tư).
- Nhà đầu tư phải cam kết ngành nghề, tổng vốn, mức và thời hạn giải ngân, và các điều kiện ghi trong IRC hoặc quyết định chấp thuận (khoản 4 Điều 21 Nghị định 96).
- Dự án sản xuất từ 12.000 tỷ đồng, giải ngân trong 05 năm, công nghệ đạt yêu cầu của Bộ Khoa học và Công nghệ có đường riêng (điểm g khoản 2 Điều 12 Luật 67).
Về hạn giải ngân có hai lớp. Điểm h Luật 67 (sửa bởi khoản 2 Điều 50 Luật Đầu tư) giao Chính phủ quy định thời gian giải ngân tổng vốn đăng ký. Điểm h khoản 2 Điều 18 Nghị định 320, giữ nguyên trong văn bản hợp nhất 19/VBHN-BTC, vẫn yêu cầu giải ngân tổng vốn đầu tư không quá 10 năm kể từ khi được cấp phép và còn dẫn khoản 2 Điều 20 Luật Đầu tư 2020; dẫn chiếu này đọc thành khoản 2 Điều 17 Luật Đầu tư 143 theo khoản 3 Điều 24 Nghị định 320. Như vậy để hưởng ưu đãi thuế theo điểm h, dự án vừa phải đạt ngưỡng vốn và mức giải ngân tối thiểu trong 03 hoặc 05 năm như bảng trên để là dự án ưu đãi đặc biệt, vừa phải giải ngân hết tổng vốn đăng ký trong 10 năm. Dự thảo nghị định sửa Nghị định 320 đăng ngày 28/08/2026 (chưa ban hành) chỉ đổi dẫn chiếu sang Điều 17 và giữ mốc 10 năm. Đừng nhầm với thủ tục đầu tư đặc biệt (Điều 28 Luật Đầu tư): đó là thủ tục rút gọn cho dự án trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu chức năng của khu kinh tế…, không phải mức ưu đãi.
Ưu đãi đầu tư mở rộng: khi nào phần thu nhập tăng thêm được miễn, giảm?#
Dự án đầu tư mở rộng là dự án phát triển dự án đang hoạt động bằng cách mở rộng quy mô, nâng công suất, đổi mới công nghệ, giảm ô nhiễm hoặc cải thiện môi trường; dự án độc lập với dự án đang hoạt động là dự án mới (khoản 5, 6 Điều 3 Luật Đầu tư). Ưu đãi đầu tư mở rộng về thuế TNDN có hai tình huống (khoản 5, 6 Điều 14 Luật 67; khoản 5, 6 Điều 20 Nghị định 320):
- Dự án gốc còn ưu đãi: thu nhập tăng thêm hưởng ưu đãi theo dự án gốc cho thời gian còn lại, không phải hạch toán riêng.
- Dự án gốc đã hết ưu đãi: thu nhập tăng thêm được miễn, giảm (không có thuế suất ưu đãi), thời gian bằng dự án mới cùng ngành, địa bàn, tính từ năm hoàn thành vốn đăng ký và có thu nhập. Dự án mở rộng phải đạt một trong ba tiêu chí: nguyên giá tài sản cố định tăng thêm từ 40 tỷ đồng (ngành ưu đãi thuế) hoặc 20 tỷ đồng (địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn); nguyên giá tăng thêm từ 20% so với trước khi mở rộng; hoặc công suất thiết kế tăng thêm từ 20%.
Ở trường hợp thứ hai, thu nhập tăng thêm phải hạch toán riêng (không tách được thì phân bổ theo tỷ lệ nguyên giá tài sản cố định mới), và chưa giải ngân hết vốn đăng ký thì chưa được hưởng. Mở rộng bằng cách sáp nhập, mua lại doanh nghiệp hoặc dự án đang hoạt động không được ưu đãi này (điểm c khoản 5 Điều 14 Luật 67).
Hai việc thủ tục hay bị bỏ sót. Thứ nhất, gửi cơ quan thuế quản lý trực tiếp văn bản thông báo số vốn đăng ký của dự án mở rộng cùng tờ khai quyết toán thuế TNDN, chậm nhất vào năm thực hiện mở rộng, và thông báo lại khi vốn thay đổi (Điều 8 Thông tư 20/2026/TT-BTC). Thứ hai, nếu hồ sơ đăng ký đầu tư lần đầu đã ghi vốn, phân kỳ, tiến độ thì các giai đoạn sau làm đúng tiến độ là dự án thành phần, hưởng ưu đãi cho thời gian còn lại của dự án gốc (điểm d khoản 8 Điều 23 Nghị định 320). Khi mở rộng thường phải điều chỉnh IRC, xem thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
Ghi trên IRC hay tự xác định: nhận ưu đãi ở đâu?#
Thủ tục hưởng ưu đãi đầu tư chia ba trường hợp (Điều 24 Nghị định 96):
- Dự án có IRC, quyết định chấp thuận chủ trương hoặc chấp thuận nhà đầu tư. Văn bản này ghi hình thức, căn cứ, điều kiện ưu đãi (khoản 1 Điều 24; khoản 9 Điều 37). Nhà đầu tư dựa vào đó làm thủ tục tại từng cơ quan áp dụng: thuế, hải quan, đất đai (khoản 2). Đề xuất ưu đãi nằm trong đề xuất dự án khi xin IRC, xem thủ tục thành lập công ty vốn nước ngoài, IRC là gì và chủ trương đầu tư là gì.
- Doanh nghiệp khoa học và công nghệ, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, chuyển giao công nghệ khuyến khích. Căn cứ là giấy chứng nhận, văn bản xác nhận chuyên ngành (khoản 3); ngày cấp có thể dời mốc tính ưu đãi thuế.
- Các trường hợp còn lại. Nhà đầu tư tự xác định ưu đãi theo Điều 19 Nghị định 96 và luật liên quan, rồi làm thủ tục tại cơ quan áp dụng (khoản 4).
IRC không thay luật thuế. Với thuế TNDN, doanh nghiệp tự xác định điều kiện miễn thuế, giảm thuế, thuế suất ưu đãi, thời gian miễn, giảm và số lỗ được trừ để kê khai, quyết toán với cơ quan thuế (khoản 2 Điều 4 Thông tư 20/2026/TT-BTC); nếu thanh tra, kiểm tra kết luận không đủ điều kiện thì bị truy thu, tính tiền chậm nộp và xử phạt (khoản 3 Điều 4). Khi pháp luật cho người nộp thuế tự xác định miễn, giảm, cơ quan thuế không ra quyết định hay thông báo miễn, giảm (điểm a khoản 2 Điều 33 Nghị định 252/2026/NĐ-CP). Vì vậy sai sót thường chỉ lộ ra khi cơ quan thuế kiểm tra.
Doanh nghiệp trong nước không phải xin IRC (điểm a khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư) nhưng vẫn được ưu đãi. Dự án không thuộc diện cấp IRC, chấp thuận chủ trương hay giấy phép chuyên ngành thì việc xác định dự án mới để hưởng ưu đãi thuế căn cứ báo cáo thực hiện dự án đầu tư gửi cơ quan đăng ký đầu tư (điểm a khoản 8 Điều 23 Nghị định 320). Nhà đầu tư trong nước cũng có thể tự nguyện xin IRC (khoản 4 Điều 26 Luật Đầu tư).
Thuế nhập khẩu, đất đai theo luật riêng (với dự án trong khu công nghiệp xem phần trên). Một điểm đất đai cần tính trước khi thoái vốn: tổ chức được miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất trả một lần, khi chuyển nhượng hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải nộp lại khoản tương ứng số đã được miễn, giảm, trừ khi luật khác quy định khác (điểm b khoản 3 Điều 33, khoản 5 Điều 41 Luật Đất đai 31/2024/QH15).
Khi nào mất ưu đãi đầu tư và bị truy thu?#
Nhà đầu tư phải đáp ứng điều kiện ưu đãi đầu tư trong suốt thời gian hưởng (khoản 8 Điều 14 Luật Đầu tư). Cơ chế cụ thể:
- Mất theo từng kỳ. Kỳ nào không đáp ứng điều kiện thì kỳ đó không được ưu đãi (khoản 3 Điều 23 Nghị định 96). Với thuế TNDN, kỳ đó nộp 20%, và năm đó vẫn tính vào thời gian ưu đãi đang hưởng theo ngành, địa bàn (khoản 10 Điều 23 Nghị định 320), tức không được cộng bù vào cuối.
- Không đạt điều kiện ghi trên IRC hoặc tự xác định thì không được ưu đãi đó; đáp ứng điều kiện khác thì hưởng theo điều kiện khác (khoản 2 Điều 23 Nghị định 96).
- Hoàn trả các năm trước. Dự án từ 12.000 tỷ (điểm g) và dự án ưu đãi đặc biệt (điểm h) mà sau 03 năm (điểm g: 05 năm) kể từ khi được cấp phép, hoặc đến năm thứ 04 (điểm g: năm thứ 06) kể từ năm có doanh thu, vẫn không đáp ứng điều kiện của nhóm thì mất ưu đãi và phải kê khai, nộp số thuế đã hưởng ưu đãi các năm trước; trường hợp này không bị coi là khai sai. Chậm vì nguyên nhân khách quan được loại trừ nếu được chấp thuận và báo cáo Thủ tướng phê duyệt (khoản 10 Điều 23 Nghị định 320).
- Truy thu và xử phạt. Không đáp ứng điều kiện ưu đãi thuế thì bị truy thu và xử phạt theo quy định (khoản 5 Điều 18 Luật 67). Điều kiện nền là thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ và kê khai thuế (khoản 1 Điều 18).
Tái cấu trúc, mua bán. Dự án hình thành từ sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi chủ sở hữu, chuyển đổi loại hình không được ưu đãi theo diện dự án mới; chuyển đổi chủ sở hữu gồm cả dự án mới nhưng kế thừa tài sản, địa điểm, ngành nghề của doanh nghiệp cũ, và mua lại dự án đang hoạt động (khoản 1 Điều 18 Luật 67; điểm b khoản 8 Điều 23 Nghị định 320). Doanh nghiệp sau tổ chức lại hoặc người nhận chuyển nhượng dự án được kế thừa ưu đãi đang có nếu vẫn đáp ứng điều kiện (khoản 5 Điều 12 Luật 67; khoản 6 Điều 20 Nghị định 96).
Thêm ngành nghề. Doanh nghiệp thành lập từ dự án đầu tư chỉ hưởng ưu đãi trên thu nhập của hoạt động đáp ứng điều kiện ghi trong giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy chứng nhận đầu tư lần đầu; hoạt động bổ sung sau chỉ được ưu đãi theo diện mở rộng nếu đủ điều kiện (điểm c khoản 8 Điều 23 Nghị định 320).
Báo cáo là nơi điều kiện được đối chiếu. Số vốn giải ngân, lao động, doanh thu trong báo cáo giám sát đầu tư nên khớp với số dùng để hưởng ưu đãi.
Dự án cấp phép trước luật mới tiếp tục thực hiện theo giấy đã cấp (khoản 1 Điều 52 Luật Đầu tư). Về thuế, dự án đầu tư mới có trước 01/10/2025 còn trong thời gian ưu đãi được hưởng tiếp cho thời gian còn lại theo văn bản có hiệu lực khi cấp IRC hoặc chấp thuận chủ trương; mức ở Nghị định 320 cao hơn thì được chuyển sang cho thời gian còn lại, tính từ kỳ tính thuế 2025; dự án trước đây không có ưu đãi nhưng nay thuộc diện ưu đãi cũng hưởng cho thời gian còn lại từ kỳ tính thuế 2025 (Điều 20 Luật 67; khoản 4 Điều 23, khoản 1 Điều 25 Nghị định 320). Ngoài các trường hợp chuyển tiếp đó, thu nhập trước đây được ưu đãi mà Luật 67 không còn ưu đãi thì thôi được hưởng từ 01/10/2025 (khoản 3 Điều 25). Vì vậy nhà máy trong khu công nghiệp được cấp phép trước 01/10/2025, đang hưởng ưu đãi thuế theo khu công nghiệp, giữ được phần ưu đãi còn lại.
Mở rộng nhà máy đó thì tùy mốc cấp phép phần mở rộng. Dự án mở rộng đã được cấp hoặc điều chỉnh IRC, chấp thuận chủ trương, hoặc đã gửi báo cáo thực hiện dự án cho cơ quan đăng ký đầu tư trước 01/10/2025 thì ưu đãi và thời điểm tính ưu đãi theo văn bản có hiệu lực lúc đó (khoản 2 Điều 25 Nghị định 320). Mở rộng được phép từ 01/10/2025 thì theo khoản 5 Điều 14 Luật 67, chỉ dự án thuộc ngành, nghề, địa bàn ưu đãi thuế "quy định tại Điều 12 của Luật này" mới có ưu đãi mở rộng; khu công nghiệp không nằm trong đó, và trả lời của Bộ Tài chính nêu trên gộp cả "dự án đầu tư mới/mở rộng". Chưa có hướng dẫn riêng cho trường hợp dự án gốc vẫn đang hưởng ưu đãi khu công nghiệp nhờ chuyển tiếp mà mở rộng sau mốc này (điểm a khoản 5 Điều 14 cho thu nhập tăng thêm hưởng theo dự án gốc). Câu chữ dẫn Điều 12 nghiêng về không được, nên hỏi cơ quan thuế quản lý bằng văn bản trước khi đưa vào kế hoạch tài chính.
Ưu đãi đầu tư với tập đoàn đa quốc gia: thuế tối thiểu toàn cầu#
Nghị quyết 107/2023/QH15 áp dụng thuế TNDN bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu từ năm tài chính 2024 (khoản 1 Điều 8), cho đơn vị hợp thành của tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trong ít nhất 02 của 04 năm liền trước (khoản 1 Điều 2; khoản 1 Điều 3 Nghị định 236/2025/NĐ-CP).
Theo cơ chế thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT), nếu thuế suất thực tế tại Việt Nam dưới 15%, Việt Nam thu phần chênh lệch: (15% trừ thuế suất thực tế) nhân lợi nhuận tính thuế bổ sung (khoản 2 đến 4 Điều 4 Nghị quyết 107). Lợi nhuận tính thuế bổ sung là thu nhập ròng theo quy tắc toàn cầu trừ phần giảm trừ 5% giá trị tài sản hữu hình và 5% tiền lương, cao hơn trong giai đoạn chuyển tiếp (năm 2026: 9,4% tiền lương, 7,4% tài sản hữu hình, theo Phụ lục). Tờ khai và tiền thuế QDMTT hạn chậm nhất 12 tháng sau khi kết thúc năm tài chính (khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 107); riêng tờ khai thông tin của tập đoàn đa quốc gia (GIR, bản chính hoặc bản sao) hạn 18 tháng sau khi kết thúc năm tài chính với năm đầu tiên tập đoàn thuộc diện áp dụng và 15 tháng với các năm sau (khoản 5 Điều 16 Nghị định 236). Một dự thảo nghị định sửa Nghị định 236 để đưa cơ chế "side-by-side" theo hướng dẫn OECD tháng 01/2026 đã được Bộ Tư pháp công bố hồ sơ thẩm định đầu tháng 8/2026, chưa ban hành tại ngày 14/10/2026.
Thuế suất 10% cộng miễn, giảm có thể kéo thuế suất thực tế xuống dưới 15%, và phần chênh lệch quay lại ngân sách. Minh họa đơn giản, bỏ qua các điều chỉnh: thu nhập ròng 100, giảm trừ 10, thuế suất thực tế 5% thì thuế bổ sung khoảng (15% - 5%) x 90 = 9. QDMTT bằng 0 nếu bình quân doanh thu tại Việt Nam dưới 10 triệu EUR và bình quân thu nhập dưới 01 triệu EUR hoặc lỗ, khi đơn vị chọn áp dụng (khoản 9 Điều 4).
Với tập đoàn trên ngưỡng, hỗ trợ đầu tư theo chi phí (đào tạo, R&D, hạ tầng; khoản 3 Điều 14 Luật Đầu tư) hoặc Quỹ Hỗ trợ đầu tư (Điều 16, chi tiết do Chính phủ quy định) có thể đáng giá hơn một thuế suất thấp. Nghĩa vụ khác của doanh nghiệp FDI xem doanh nghiệp FDI là gì.
Khi lập đề xuất dự án, LexData đối chiếu ngành, địa bàn với cả Nghị định 96 và Luật Thuế TNDN để ghi đúng căn cứ ưu đãi vào hồ sơ (dịch vụ thành lập công ty có vốn đầu tư nước ngoài), và rà lại ưu đãi đầu tư khi mở rộng, tăng vốn (dịch vụ điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư). Kê khai, quyết toán thuế do doanh nghiệp thực hiện cùng kế toán, kiểm toán viên.
