Giao dịch với người có liên quan là hợp đồng giữa công ty với thành viên, cổ đông lớn, giám đốc, công ty mẹ, hoặc người thân và doanh nghiệp của những người này. Luật Doanh nghiệp đặt ba quy tắc cho loại giao dịch này. Một là phải được chấp thuận trước khi ký: bởi Hội đồng thành viên (hoặc người mà Điều 86 chỉ định) ở công ty TNHH, bởi Hội đồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông ở công ty cổ phần (Điều 67, 86, 167). Hai là người có lợi ích trong giao dịch không được biểu quyết. Ba là giao dịch ký sai thủ tục có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu, và người ký cùng người có liên quan phải bồi thường, hoàn trả cho công ty khoản lợi đã thu.
Bài viết theo văn bản có hiệu lực tại ngày 16/10/2026. Luật 76/2025/QH15 không sửa khoản 23 Điều 4 (định nghĩa người có liên quan), cũng không sửa Điều 67, 86, 164 đến 167. Công ty đại chúng có quy định riêng, nêu ở phần sau.
Người có liên quan là gì và gồm những ai?#
Khoản 23 Điều 4 Luật Doanh nghiệp định nghĩa người có liên quan là cá nhân, tổ chức có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp, thuộc một trong bảy nhóm từ điểm a đến điểm g.
Bảy nhóm người có liên quan theo khoản 23 Điều 4#
| Điểm | Người có liên quan của công ty | Ví dụ |
|---|---|---|
| a | Công ty mẹ; người quản lý, người đại diện theo pháp luật của công ty mẹ; người có thẩm quyền bổ nhiệm người quản lý công ty mẹ | Tập đoàn nước ngoài sở hữu 100% vốn |
| b | Công ty con; người quản lý, người đại diện theo pháp luật của công ty con | Công ty con nắm 70% vốn và giám đốc công ty con |
| c | Cá nhân, tổ chức hoặc nhóm có khả năng chi phối hoạt động của doanh nghiệp qua sở hữu, thâu tóm cổ phần, phần vốn góp hoặc qua việc ra quyết định | Nhà đầu tư nắm 60% vốn |
| d | Người quản lý doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật, Kiểm soát viên | Giám đốc, thành viên Hội đồng quản trị |
| đ | Vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ vợ hoặc chồng, con đẻ, con nuôi, con rể, con dâu, anh chị em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người quản lý, người đại diện theo pháp luật, Kiểm soát viên, thành viên và cổ đông sở hữu phần vốn góp hay cổ phần chi phối | Vợ giám đốc cho công ty thuê nhà |
| e | Cá nhân là người đại diện theo ủy quyền của công ty, tổ chức ở điểm a, b, c | Người được công ty mẹ cử làm đại diện phần vốn |
| g | Doanh nghiệp mà người ở các điểm a đến e sở hữu đến mức chi phối việc ra quyết định | Công ty do con trai giám đốc nắm 80% vốn |
"Người quản lý doanh nghiệp" gồm cả chức danh quản lý khác do Điều lệ quy định (khoản 24 Điều 4). Nếu Điều lệ công ty gọi kế toán trưởng là người quản lý, người thân của kế toán trưởng cũng vào diện.
Người thân nào được tính: khoản 22 hay điểm đ khoản 23?#
Khoản 22 Điều 4 ("người có quan hệ gia đình") có thêm anh, chị, em ruột của vợ hoặc chồng; điểm đ khoản 23 thì không. Khoản 22 dùng cho việc khác, như tiêu chuẩn Kiểm soát viên (điểm c khoản 1 Điều 169).
Vậy anh vợ của giám đốc có phải người có liên quan không? Theo câu chữ điểm đ thì không. Nhưng khoản 23 định nghĩa người có liên quan "với doanh nghiệp", còn Điều 67, 86, 167 dùng cụm "người có liên quan của" một cá nhân, và chưa có hướng dẫn chính thức nối hai cách dùng này. Đây là điểm luật bỏ ngỏ. Cách làm thận trọng: với hợp đồng có giá trị đáng kể, coi cả người thân theo khoản 22 là thuộc diện và xin chấp thuận.
Tương tự, cụm "sở hữu phần vốn góp hay cổ phần chi phối" ở cuối điểm đ có thể chỉ gắn với thành viên, cổ đông có phần vốn chi phối, trong khi điểm b khoản 1 Điều 67 nói "người có liên quan của" mọi thành viên. Theo cách đọc thận trọng, công ty TNHH nên coi người thân của mọi thành viên là thuộc diện.
Khác "bên liên kết" theo luật thuế thế nào?#
| Người có liên quan (Luật Doanh nghiệp) | Bên liên kết (Nghị định 255/2026/NĐ-CP) | |
|---|---|---|
| Mục đích | Ngăn xung đột lợi ích, xác định ai chấp thuận | Xác định giá tính thuế thu nhập doanh nghiệp |
| Ngưỡng sở hữu | "Chi phối", không nêu tỷ lệ; Điều 167 dùng mốc trên 10% cổ phần phổ thông | Từ 25% vốn góp của chủ sở hữu; cổ đông lớn nhất nắm từ 10%; các trường hợp vay, bảo lãnh (khoản 2 Điều 5) |
| Người thân | Danh sách điểm đ khoản 23 | Rộng hơn: thêm cha dượng, mẹ kế, ông bà, cháu, cô, dì, chú, cậu, bác ruột (điểm g khoản 2 Điều 5) |
| Hệ quả | Phải chấp thuận; ký sai có thể bị tuyên vô hiệu | Kê khai, hồ sơ xác định giá, trần chi phí lãi vay, ấn định thuế |
Một giao dịch với người có liên quan có thể đồng thời là giao dịch liên kết, hoặc không. Được chấp thuận nội bộ không có nghĩa là giá đạt chuẩn giao dịch độc lập về thuế, và ngược lại. Quy tắc thuế xem bài giao dịch liên kết.
Giao dịch với người có liên quan nào cần chấp thuận, và ai chấp thuận?#
| TNHH hai thành viên trở lên | TNHH một thành viên do tổ chức sở hữu | TNHH một thành viên do cá nhân sở hữu | Công ty cổ phần | |
|---|---|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 67 | Khoản 1 đến 5 Điều 86 | Khoản 6 Điều 86 | Điều 167 |
| Ai chấp thuận | Hội đồng thành viên | Hội đồng thành viên, hoặc Chủ tịch công ty, giám đốc và Kiểm soát viên (trừ khi Điều lệ quy định khác) | Không cần chấp thuận; ghi chép, lưu hồ sơ riêng | Hội đồng quản trị nếu dưới 35% tổng tài sản (hoặc mức thấp hơn theo Điều lệ); còn lại là Đại hội đồng cổ đông |
| Thời hạn | 15 ngày | 10 ngày | Không áp dụng | 15 ngày (Hội đồng quản trị) |
Giao dịch với người có liên quan trong công ty TNHH hai thành viên trở lên (Điều 67)#
Khoản 1 Điều 67 gồm bốn nhóm: thành viên, người đại diện theo ủy quyền của thành viên, giám đốc hoặc tổng giám đốc, người đại diện theo pháp luật; người có liên quan của họ; người quản lý công ty mẹ và người có thẩm quyền bổ nhiệm người quản lý đó; người có liên quan của nhóm này. Luật không đặt ngưỡng giá trị: hợp đồng thuê xe 5 triệu đồng một tháng với thành viên góp 5% vốn cũng thuộc diện.
Hội đồng thành viên quyết định trong 15 ngày kể từ ngày nhận thông báo, trừ khi Điều lệ quy định khác, theo khoản 3 Điều 59: thành viên dự họp sở hữu từ 65% tổng số vốn góp của tất cả thành viên dự họp tán thành, nếu Điều lệ không quy định tỷ lệ khác. Mẫu số là vốn của thành viên dự họp, không phải "vốn có quyền biểu quyết". Khoản 2 Điều 67 dẫn chiếu toàn bộ khoản 3 Điều 59 chứ không riêng điểm a. Theo cách đọc của chúng tôi, nếu giao dịch là bán tài sản từ 50% tổng giá trị tài sản trở lên (hoặc mức nhỏ hơn theo Điều lệ) thì áp dụng mốc 75% của điểm b; luật không nói rõ điều này. Hệ quả của việc ký sai nằm ở khoản 3; Điều 67 chỉ có ba khoản.
Giao dịch với người có liên quan trong công ty TNHH một thành viên (Điều 86)#
Công ty do tổ chức làm chủ sở hữu phải xin chấp thuận cho giao dịch với: chủ sở hữu; thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, giám đốc, Kiểm soát viên; người quản lý của chủ sở hữu và người bổ nhiệm họ; người có liên quan của tất cả những người này (khoản 1). Người chấp thuận quyết trong 10 ngày theo đa số, mỗi người một phiếu; người có liên quan đến các bên không có quyền biểu quyết (khoản 3). Cả khoản 1 và khoản 3 đều mở đầu bằng "trừ trường hợp Điều lệ công ty có quy định khác".
Điều 86 còn đặt ba điều kiện mà Điều 67 và 167 không có: các bên là chủ thể pháp lý độc lập; giá là giá thị trường tại thời điểm ký hoặc thực hiện; chủ sở hữu tuân thủ pháp luật về hợp đồng khi giao dịch với công ty (khoản 4 Điều 86, khoản 4 Điều 77).
Công ty do cá nhân làm chủ sở hữu không phải xin chấp thuận; giao dịch với chủ sở hữu hoặc người có liên quan của chủ sở hữu chỉ phải được ghi chép và lưu thành hồ sơ riêng (khoản 6 Điều 86).
Giao dịch với người có liên quan trong công ty cổ phần (Điều 167)#
Đối tượng gồm: cổ đông, người đại diện theo ủy quyền của cổ đông là tổ chức sở hữu trên 10% tổng số cổ phần phổ thông, và người có liên quan của họ; thành viên Hội đồng quản trị, giám đốc hoặc tổng giám đốc và người có liên quan của họ; doanh nghiệp mà người quản lý và Kiểm soát viên phải kê khai theo khoản 2 Điều 164 (khoản 1 Điều 167). Nhóm cuối rộng hơn nhiều người nghĩ: gồm mọi doanh nghiệp mà người quản lý có vốn, dù không chi phối.
- Hội đồng quản trị chấp thuận giao dịch nhỏ hơn 35% tổng giá trị tài sản ghi trong báo cáo tài chính gần nhất, hoặc một tỷ lệ, giá trị nhỏ hơn do Điều lệ quy định (khoản 2 Điều 167). Điều lệ chỉ được hạ ngưỡng, không được nâng lên. Nghị quyết thông qua khi đa số thành viên dự họp tán thành, trừ khi Điều lệ quy định tỷ lệ cao hơn (khoản 12 Điều 157).
- Đại hội đồng cổ đông chấp thuận giao dịch còn lại, và giao dịch vay, cho vay, bán tài sản lớn hơn 10% tổng tài sản với cổ đông sở hữu từ 51% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết hoặc người có liên quan của cổ đông đó (khoản 3 Điều 167), theo tỷ lệ của khoản 1 và khoản 4 Điều 148, trừ khi Điều lệ quy định khác (khoản 4 Điều 167).
Thành viên Hội đồng quản trị tán thành nghị quyết trái luật gây thiệt hại phải liên đới chịu trách nhiệm; người phản đối được miễn (khoản 4 Điều 153). Luật không nói "tổng giá trị tài sản" lấy theo báo cáo tài chính riêng hay hợp nhất. Với công ty mẹ, cách thận trọng là lấy con số nhỏ hơn (khiến giao dịch dễ chạm ngưỡng 35% hơn), hoặc ghi rõ cách tính trong Điều lệ.
Quy trình thông qua giao dịch với người có liên quan#
Các bước giống nhau ở cả ba điều luật; khác biệt nằm ở thời hạn và cách tính phiếu.
Bước 1: Thông báo kèm dự thảo. Người ký thay công ty thông báo cho cơ quan chấp thuận và Kiểm soát viên về đối tượng và lợi ích liên quan, kèm dự thảo hợp đồng hoặc nội dung chủ yếu (khoản 2 Điều 67, khoản 2 Điều 86, khoản 2 Điều 167). Nếu thẩm quyền thuộc Đại hội đồng cổ đông, thông báo gửi Hội đồng quản trị và Kiểm soát viên, rồi Hội đồng quản trị trình cổ đông (khoản 4 Điều 167). Luật nói đến dự thảo và giao dịch "dự định tiến hành", nên chấp thuận phải có trước khi ký.
Bước 2: Quyết định trong thời hạn. 15 hoặc 10 ngày kể từ ngày nhận thông báo, trừ khi Điều lệ quy định khác. Luật không quy định quá hạn thì coi như đã chấp thuận, nên không ký khi chưa có nghị quyết.
Bước 3: Loại người có lợi ích khỏi biểu quyết (khoản 2 Điều 67; khoản 3 Điều 86; khoản 2, khoản 4 Điều 167).
Bước 4: Tính tỷ lệ trên phần còn lại. Luật không viết rõ mẫu số sau khi loại người có lợi ích, và chưa có văn bản hướng dẫn. Ví dụ giả định: công ty TNHH có A góp 50%, B 30%, C 20%; công ty thuê nhà của A; cả ba dự họp. Nếu giữ 50% của A trong mẫu số, B và C cùng đồng ý cũng chỉ đạt 50%, dưới 65%, và giao dịch không bao giờ thông qua được. Vì vậy chúng tôi đọc là loại phần vốn của A khỏi cả mẫu số: cần từ 65% của 50%, tức 32,5% vốn điều lệ. B (30%) hay C (20%) một mình đều không đủ; phải có cả hai. Đây là cách đọc, không phải quy định; Điều lệ nên ghi rõ cách tính.
Ví dụ giả định cho công ty cổ phần, theo cùng cách đọc: tổng tài sản 100 tỷ đồng; hợp đồng 40 tỷ đồng với công ty con 100% vốn của cổ đông tổ chức X (X nắm 30% cổ phần có quyền biểu quyết). Giá trị 40% vượt 35%, nên lên Đại hội đồng cổ đông. Cổ đông dự họp nắm 80% tổng số phiếu; loại X còn 50%; cần cổ đông nắm từ 32,5% tổng số phiếu (65% của 50%) tán thành. Câu chữ "tham dự và biểu quyết" của khoản 1 Điều 148 có thể dùng để hỗ trợ cách đọc này, vì X không có quyền biểu quyết về giao dịch.
Bước 5: Dùng đúng mẫu số "tham dự và biểu quyết". Từ 01/03/2022, khoản 1 Điều 148 tính 65% trên "tất cả cổ đông tham dự và biểu quyết tại cuộc họp" (sửa đổi bởi khoản 5 Điều 7 Luật 03/2022/QH15). Nhiều mẫu biên bản cũ vẫn ghi "cổ đông dự họp" theo bản năm 2020. Lấy ý kiến bằng văn bản thì cần trên 50% tổng số phiếu của tất cả cổ đông có quyền biểu quyết (khoản 4 Điều 148), trừ khi Điều lệ quy định khác.
Với công ty TNHH hai thành viên trở lên, khoản 2 Điều 67 chỉ dẫn chiếu tỷ lệ tại cuộc họp, không nhắc lấy ý kiến bằng văn bản (khoản 5 Điều 59). Chưa có hướng dẫn về điểm này, nên cách an toàn là họp, kể cả họp trực tuyến (điểm c khoản 4 Điều 59).
Nghị quyết chấp thuận giao dịch với người có liên quan cần những mục nào?#
Khung tham khảo do LexData soạn, không phải mẫu do cơ quan nhà nước ban hành:
- Căn cứ: điều luật áp dụng (67, 86 hoặc 167), Điều lệ, ngày nhận thông báo.
- Thành phần: người tham dự, phần vốn hoặc số phiếu; người có lợi ích và lý do không biểu quyết.
- Giao dịch: các bên, đối tượng, giá trị, thời hạn, thanh toán; dự thảo đính kèm.
- Giá cả: căn cứ giá thị trường (báo giá độc lập, chứng thư thẩm định giá); với công ty TNHH một thành viên do tổ chức sở hữu, đây là điều kiện chấp thuận (điểm b khoản 4 Điều 86).
- Ngưỡng: với công ty cổ phần, tỷ lệ giá trị giao dịch trên tổng tài sản.
- Biểu quyết: số phiếu, mẫu số đã dùng, tỷ lệ đạt được.
- Phạm vi: đúng như dự thảo; giới hạn được phép sửa.
- Người ký: người không đứng ở cả hai phía.
- Lưu trữ: cập nhật danh sách người có liên quan và hợp đồng của họ (khoản 4 Điều 71, khoản 1 Điều 164).
Luật không nói có được chấp thuận "khung" cho nhiều giao dịch trong năm hay không. Cho đến khi có hướng dẫn, chấp thuận riêng từng giao dịch với người có liên quan là cách ít rủi ro nhất.
Bốn tình huống giao dịch với người có liên quan hay gặp#
Công ty vay tiền của thành viên hoặc giám đốc#
Trừ công ty TNHH một thành viên do cá nhân sở hữu, đây là giao dịch cần chấp thuận theo Điều 67, 86 hoặc 167. Lãi suất thỏa thuận không được vượt 20%/năm của khoản tiền vay, trừ khi luật khác quy định khác; phần vượt không có hiệu lực (khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự). Điều khoản hợp đồng vay và thuế của người cho vay xem bài cá nhân cho công ty vay tiền.
Giám đốc vừa cho vay vừa ký thay công ty là giao dịch với chính mình, điều mà khoản 3 Điều 141 Bộ luật Dân sự không cho phép trừ khi pháp luật có quy định khác. Chưa có hướng dẫn coi việc chấp thuận theo Luật Doanh nghiệp là "quy định khác" đó, nên kể cả khi đã được chấp thuận, hãy ủy quyền người khác ký phía công ty.
Về thuế, vay hoặc cho vay từ 10% vốn góp của chủ sở hữu trở lên với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp, hoặc người thân theo danh sách điểm g, làm hai bên trở thành bên liên kết (điểm l khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP; danh sách người thân ở điểm g). Khi đó chi phí lãi vay được trừ bị giới hạn ở 30% của lợi nhuận thuần cộng lãi vay thuần và khấu hao (khoản 3 Điều 16), kể cả khi công ty được miễn kê khai hoặc miễn lập hồ sơ xác định giá (khoản 3 Điều 20).
Thuê nhà, xe của chủ sở hữu hoặc người nhà#
Công ty TNHH một thành viên do cá nhân sở hữu thuê nhà của chính chủ sở hữu: không cần chấp thuận, nhưng hợp đồng phải được lập và lưu thành hồ sơ riêng (khoản 6 Điều 86). Hồ sơ này cũng giúp chứng minh việc tách biệt tài sản của chủ sở hữu với tài sản của công ty, một nghĩa vụ của chủ sở hữu theo khoản 3 Điều 77.
Công ty TNHH hai thành viên trở lên thuê nhà của vợ giám đốc: vợ giám đốc là người có liên quan theo điểm đ khoản 23 Điều 4, nên hợp đồng thuộc điểm b khoản 1 Điều 67 và cần Hội đồng thành viên chấp thuận. Nếu giám đốc cũng là thành viên, người này không được tính vào biểu quyết, và giá thuê nên có căn cứ thị trường.
Hai công ty có chung người đại diện theo pháp luật#
Ông X là người đại diện theo pháp luật của cả công ty A và công ty B, và A ký hợp đồng với B.
Theo Luật Doanh nghiệp, B là người có liên quan của A nếu X hoặc người thân của X sở hữu B đến mức chi phối (điểm g khoản 23 Điều 4). Nếu A là công ty cổ phần, X là thành viên Hội đồng quản trị hoặc giám đốc của A và có vốn ở B, thì B thuộc nhóm phải kê khai theo khoản 2 Điều 164, và hợp đồng cần chấp thuận theo điểm c khoản 1 Điều 167. Nếu X chỉ làm đại diện của B mà không có vốn, luật không rõ; cách thận trọng là xử lý như giao dịch cần chấp thuận.
Theo Bộ luật Dân sự thì rõ hơn: X không được nhân danh A để giao dịch với B khi X cũng là người đại diện của B, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác (khoản 3 Điều 141). Một bên nên cử người khác ký.
Công ty FDI ký hợp đồng với công ty mẹ#
Công ty TNHH một thành viên ký hợp đồng dịch vụ quản lý, phí bản quyền, cho vay hay chia sẻ chi phí với công ty mẹ nước ngoài là giao dịch với chủ sở hữu (điểm a khoản 1 Điều 86): cần chấp thuận và phải đạt ba điều kiện của khoản 4, trong đó có giá thị trường.
Vướng mắc: Chủ tịch công ty hoặc thành viên Hội đồng thành viên do công ty mẹ bổ nhiệm (Điều 80, Điều 81), giám đốc do họ bổ nhiệm hoặc thuê (Điều 82). Nhìn từ phía công ty mẹ, người quản lý công ty con là người có liên quan (điểm b khoản 23 Điều 4). Nếu đọc khoản 3 Điều 86 theo nghĩa rộng, cả Chủ tịch công ty (hoặc thành viên Hội đồng thành viên) và giám đốc đều mất quyền biểu quyết, chỉ còn Kiểm soát viên nếu có. Nhiều công ty lại không có Kiểm soát viên, vì Ban kiểm soát chỉ bắt buộc khi chủ sở hữu là doanh nghiệp nhà nước (khoản 2 Điều 79). Luật chưa giải quyết hai điểm này. Lối ra là cụm "trừ trường hợp Điều lệ công ty có quy định khác" ở khoản 1 và khoản 3 Điều 86: Điều lệ công ty FDI nên quy định rõ ai chấp thuận giao dịch với công ty mẹ.
Ở công ty TNHH liên doanh, công ty mẹ là thành viên nên Điều 67 áp dụng và các thành viên còn lại quyết. Khoản vay trung, dài hạn từ công ty mẹ còn có thể phải đăng ký khoản vay nước ngoài với Ngân hàng Nhà nước, thủ tục độc lập với việc chấp thuận nội bộ. Phân tích so sánh trong hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết có thể dùng làm căn cứ giá thị trường cho nghị quyết, nhưng nghị quyết không thay được hồ sơ thuế.
Công ty đại chúng: quy định riêng theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP#
Công ty đại chúng áp thêm Điều 293 Nghị định 155/2020/NĐ-CP, được Nghị định 245/2025/NĐ-CP viết lại khoản 3, 4, 5 (khoản 84 Điều 1, hiệu lực từ ngày ký 11/9/2025):
- Cấm cho vay, bảo lãnh cho người có liên quan của cổ đông là tổ chức, trừ công ty đại chúng là tổ chức tín dụng, các công ty trong cùng tập đoàn hoặc nhóm công ty mẹ, con (phải được thông qua theo Điều lệ, và bên nhận không phải cổ đông), và trường hợp pháp luật có quy định khác (khoản 3).
- Cộng dồn 12 tháng: giao dịch từ 35% tổng tài sản, hoặc giao dịch làm tổng giá trị phát sinh trong 12 tháng kể từ giao dịch đầu tiên đạt từ 35% (hoặc mức nhỏ hơn theo Điều lệ), cần Đại hội đồng cổ đông chấp thuận nếu bên kia là thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, giám đốc, người quản lý khác, cổ đông trên 10% cổ phần phổ thông, người có liên quan của họ, hoặc doanh nghiệp liên quan đến người phải kê khai theo khoản 2 Điều 164 (điểm b khoản 4). Chia nhỏ hợp đồng không giúp tránh ngưỡng.
- Cho vay, bảo lãnh cho người nội bộ (thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, giám đốc, người quản lý khác không phải là cổ đông) và người có liên quan của họ phải qua Đại hội đồng cổ đông; với tổ chức có liên quan trong cùng tập đoàn hoặc nhóm công ty mẹ, con thì Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng quản trị thông qua theo Điều lệ (điểm a khoản 4).
- Vay, bán tài sản lớn hơn 10% tổng tài sản với cổ đông từ 51% cổ phần có quyền biểu quyết hoặc người có liên quan của cổ đông đó cũng cần Đại hội đồng cổ đông (điểm c khoản 4).
Giao dịch thuộc điểm b khoản 4 dưới các ngưỡng trên do Hội đồng quản trị chấp thuận (khoản 5).
Ký giao dịch với người có liên quan mà không được chấp thuận thì sao?#
Vô hiệu theo quyết định của Tòa án. Cả ba điều dùng cùng công thức: giao dịch với người có liên quan ký không đúng quy định "bị vô hiệu theo quyết định của Tòa án và xử lý theo quy định của pháp luật" (khoản 3 Điều 67, khoản 5 Điều 86, khoản 5 Điều 167). Giao dịch không tự mất hiệu lực; phải có người khởi kiện và Tòa án quyết định. Khi bị tuyên vô hiệu, các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường (Điều 131 Bộ luật Dân sự). Luật Doanh nghiệp không nói căn cứ này ứng với điều nào của Bộ luật Dân sự, mà thời hiệu ở Điều 132 lại khác nhau theo căn cứ, nên thời hiệu khởi kiện còn là điểm mở.
Ai bồi thường. Câu chữ khác nhau:
- Công ty TNHH hai thành viên trở lên: người ký, thành viên có liên quan và người có liên quan của thành viên đó tham gia giao dịch phải bồi thường thiệt hại, hoàn trả khoản lợi thu được (khoản 3 Điều 67). Điều này không dùng chữ "liên đới".
- Công ty TNHH một thành viên do tổ chức sở hữu: người ký và người có liên quan là các bên của giao dịch liên đới chịu trách nhiệm (khoản 5 Điều 86).
- Công ty cổ phần: người ký, cổ đông, thành viên Hội đồng quản trị hoặc giám đốc có liên quan phải liên đới bồi thường (khoản 5 Điều 167).
Ai được khởi kiện. Thành viên công ty TNHH hai thành viên trở lên tự mình hoặc nhân danh công ty khởi kiện người quản lý vi phạm Điều 71 hoặc làm trái Điều lệ, nghị quyết (Điều 72). Ở công ty cổ phần, cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu ít nhất 01% tổng số cổ phần phổ thông được khởi kiện thành viên Hội đồng quản trị, giám đốc (khoản 1 Điều 166); người vi phạm phải bồi thường toàn bộ thiệt hại cho công ty (khoản 2 Điều 165).
Nghĩa vụ kê khai đi kèm. Ở công ty TNHH hai thành viên trở lên, người quản lý, người đại diện theo pháp luật và Kiểm soát viên phải thông báo bằng văn bản về doanh nghiệp mà mình có vốn và doanh nghiệp mà người có liên quan của mình sở hữu phần vốn chi phối, trong 05 ngày làm việc (khoản 3, khoản 4 Điều 71). Ở công ty cổ phần, thời hạn là 07 ngày làm việc (khoản 3 Điều 164). Công ty lưu danh sách này tại trụ sở chính.
Chúng tôi chưa tìm thấy mức phạt hành chính riêng cho việc ký giao dịch với người có liên quan mà không xin chấp thuận; rủi ro chính là dân sự. Trong M&A, bên mua thường rà các giao dịch này khi thẩm định pháp lý (due diligence) và đưa cam đoan về việc đã chấp thuận đầy đủ vào hợp đồng mua bán cổ phần.
Trước khi ký với người nhà: 6 việc cần làm#
- Đối chiếu bên kia với khoản 23 Điều 4 và danh sách kê khai, kể cả người thân ngoài điểm đ.
- Đọc Điều lệ: ngưỡng thấp hơn 35%, thời hạn, tỷ lệ, người chấp thuận.
- Xác định cơ quan chấp thuận theo loại hình và giá trị.
- Gửi thông báo kèm dự thảo và căn cứ giá thị trường.
- Loại người có lợi ích, ghi mẫu số vào nghị quyết; cử người ký không đứng ở cả hai phía.
- Ký đúng bản đã chấp thuận, cập nhật danh sách; kiểm tra thêm nghĩa vụ giao dịch liên kết về thuế.
Thỏa thuận cổ đông và Điều lệ là nơi nên chốt các quy tắc này từ đầu. LexData soạn thảo, rà soát hợp đồng thương mại cho giao dịch với người có liên quan, kèm nghị quyết chấp thuận; trong thương vụ mua bán, dịch vụ thẩm định pháp lý doanh nghiệp rà lại các giao dịch đã ký.
