Hợp đồng mua bán cổ phần, thường gọi là SPA (share purchase agreement), là văn bản theo đó cổ đông bán cổ phần của một công ty cổ phần cho bên mua và bên mua trả tiền. Luật Việt Nam chỉ đặt vài yêu cầu tối thiểu: chuyển nhượng bằng hợp đồng, giấy tờ chuyển nhượng do hai bên hoặc người đại diện theo ủy quyền ký, và bên mua chỉ là cổ đông từ khi được ghi vào sổ đăng ký cổ đông (khoản 2, khoản 6 Điều 127 Luật Doanh nghiệp). Không luật nào bắt hợp đồng mua bán cổ phần phải công chứng. Phần lớn nội dung của một SPA M&A (giá, điều kiện tiên quyết, cam đoan và bảo đảm, bồi thường, ký quỹ) do các bên tự viết trên nền Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, và nhiều khái niệm của SPA kiểu Anh Mỹ không có tên tương ứng trong luật Việt Nam.
Bài viết theo văn bản có hiệu lực tại ngày 14/10/2026, cho cổ phần của công ty cổ phần chưa niêm yết, chưa là công ty đại chúng. Thủ tục, hạn chế chuyển nhượng, quy tắc 3 năm của cổ đông sáng lập và sổ cổ đông nằm ở bài thủ tục chuyển nhượng cổ phần; bài này nói về hợp đồng.
SPA là gì và hợp đồng mua bán cổ phần chịu luật nào?#
SPA là gì theo cách gọi của luật Việt Nam? Luật Doanh nghiệp gọi là hợp đồng chuyển nhượng cổ phần; Bộ luật Dân sự xếp vào hợp đồng mua bán tài sản (Điều 430), với tài sản là cổ phần (khoản 1 Điều 105). Luật Doanh nghiệp quyết định cổ phần có bán được không và khi nào bên mua thành cổ đông, các bên không thỏa thuận khác đi được; Bộ luật Dân sự cho khung hợp đồng; Luật Thương mại có thể chi phối chế tài nếu giao dịch được coi là hoạt động thương mại.
"Hợp đồng chuyển nhượng cổ phần" còn chỉ văn bản ngắn ký kèm SPA để công ty ghi sổ và để nộp trong hồ sơ thông báo thay đổi cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài, vốn đòi "hợp đồng chuyển nhượng cổ phần hoặc giấy tờ chứng minh việc hoàn tất chuyển nhượng" (điểm c khoản 1 Điều 51 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, sửa đổi bởi Điều 10 Nghị định 296/2026/NĐ-CP). Hai văn bản phải khớp về số cổ phần và giá, vì giá tính thuế của cá nhân bán có thể là giá ghi trên hợp đồng (điểm b khoản 2 Điều 54 Nghị định 253/2026/NĐ-CP). Mua cổ phần phát hành thêm là giao dịch khác (Điều 125 Luật Doanh nghiệp), xem chào bán cổ phần riêng lẻ và thủ tục tăng vốn điều lệ.
Hợp đồng mua bán cổ phần có cần công chứng không?#
Không. Hình thức chỉ là điều kiện có hiệu lực khi luật có quy định (khoản 2 Điều 117, khoản 2 Điều 119 Bộ luật Dân sự); giao dịch phải công chứng là giao dịch được luật quy định hoặc luật giao Chính phủ quy định (khoản 1 Điều 3 Luật Công chứng 46/2024/QH15); khoản 2 Điều 127 Luật Doanh nghiệp chỉ đòi chữ ký của hai bên. Vì vậy, với câu hỏi hợp đồng mua bán cổ phần có cần công chứng, câu trả lời theo các văn bản chúng tôi đã đối chiếu là không; Bộ Tư pháp đăng tải danh mục giao dịch phải công chứng (khoản 2 Điều 3), nên tra lại trước khi ký. Các bên vẫn có thể tự nguyện công chứng.
Ba điểm hình thức đáng kiểm tra hơn:
- Ký điện tử. Thông điệp dữ liệu được coi là văn bản (khoản 1 Điều 119); nếu định nộp bản ký điện tử, hỏi trước cơ quan đăng ký.
- Thẩm quyền của bên bán là tổ chức. Công ty cổ phần bán tài sản có giá trị từ 35% tổng giá trị tài sản ghi trong báo cáo tài chính gần nhất cần quyết định của Đại hội đồng cổ đông của chính mình, trừ khi điều lệ quy định tỷ lệ hoặc giá trị khác (điểm d khoản 2 Điều 138); công ty TNHH hai thành viên trở lên thì mốc là 50% hoặc tỷ lệ nhỏ hơn theo điều lệ, thuộc Hội đồng thành viên (điểm d khoản 2 Điều 55).
- Ngôn ngữ. SPA có thể chỉ bằng tiếng Anh, nhưng hồ sơ đăng ký doanh nghiệp phải kèm bản dịch tiếng Việt, từ 23/07/2026 là bản dịch được chứng thực chữ ký người dịch (khoản 2 Điều 10 Nghị định 168; khoản 1 Điều 19 Nghị định 296/2026/NĐ-CP). Với văn bản song ngữ, cơ quan đăng ký dùng nội dung tiếng Việt (khoản 3 Điều 10), nên câu "bản tiếng Anh được ưu tiên" chỉ ràng buộc các bên.
Term sheet, hợp đồng nguyên tắc mua bán cổ phần và SPA: ký văn bản nào trước?#
Thương vụ thường đi qua term sheet hoặc thư ý định, thỏa thuận nguyên tắc, rồi SPA; mức ràng buộc phụ thuộc câu chữ chứ không phụ thuộc tên gọi (xem MOU là gì, hợp đồng nguyên tắc là gì). Ba điểm luật can thiệp ở giai đoạn này:
Bảo mật và thông tin. Bên nhận thông tin bí mật khi đàm phán phải bảo mật, và bên có thông tin ảnh hưởng đến quyết định giao kết của bên kia phải thông báo (Điều 387 Bộ luật Dân sự), kể cả khi chưa ký NDA.
Đặt cọc. Khoản "deposit" mà bản tiếng Việt gọi là tiền đặt cọc kéo theo Điều 328: bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng thì mất cọc; bên nhận cọc từ chối thì trả lại cọc và thêm một khoản tương đương, trừ khi có thỏa thuận khác. Nếu chỉ là ứng trước một phần giá, phải viết đúng như vậy.
Hợp đồng nguyên tắc mua bán cổ phần khi bên mua là nhà đầu tư nước ngoài. Trong ba trường hợp phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần trước khi thay đổi cổ đông (khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 143/2025/QH15), hồ sơ phải có "văn bản thỏa thuận nguyên tắc" giữa nhà đầu tư nước ngoài và công ty hoặc cổ đông bán, và văn bản đăng ký nêu giá trị giao dịch dự kiến (điểm a, điểm c khoản 3 Điều 76 Nghị định 96/2026/NĐ-CP). Nghị định không định nghĩa văn bản này, và chúng tôi không tìm thấy hướng dẫn công khai nào cho biết cơ quan đăng ký đầu tư có nhận SPA có điều kiện thay cho nó: có thể nộp hợp đồng nguyên tắc ngắn rồi ký SPA sau khi có thông báo của cơ quan đăng ký đầu tư (hai văn bản phải khớp), hoặc ký luôn SPA với điều kiện tiên quyết là thông báo đó và nộp SPA (lộ toàn bộ điều khoản thương mại); nên hỏi cơ quan đăng ký đầu tư trước. Hồ sơ thông báo tập trung kinh tế cũng nhận dự thảo hợp đồng hoặc biên bản ghi nhớ (điểm b khoản 1 Điều 34 Luật Cạnh tranh 23/2018/QH14).
Hợp đồng mua bán cổ phần có hiệu lực khi nào: ký kết, điều kiện tiên quyết và hoàn tất#
Hợp đồng mua bán cổ phần trong M&A thường tách ngày ký (signing) và ngày hoàn tất (completion), khi bên mua trả tiền và cổ phần được ghi sổ. Bộ luật Dân sự cho hai cách viết khoảng giữa:
- Điều kiện phát sinh hiệu lực: giao dịch chỉ phát sinh khi điều kiện xảy ra (khoản 1 Điều 120). Trước đó hợp đồng chưa có hiệu lực, nên cam kết giai đoạn chờ (độc quyền, điều hành bình thường, không chia cổ tức) khó dựa vào chính SPA.
- Hiệu lực ngay, việc thực hiện phụ thuộc điều kiện: hợp đồng có hiệu lực từ khi giao kết trừ khi có thỏa thuận khác (khoản 1 Điều 401), tức lúc bên sau cùng ký (khoản 4 Điều 400); hợp đồng có điều kiện là hợp đồng mà việc thực hiện phụ thuộc vào một sự kiện (khoản 6 Điều 402). SPA thường được soạn theo cách này.
Lựa chọn này có hệ quả thuế mà mẫu hợp đồng hay bỏ qua. Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 coi chuyển nhượng chứng khoán là một dạng chuyển nhượng vốn (điểm b khoản 4 Điều 3) và đặt thời điểm xác định thu nhập của cá nhân cư trú là "thời điểm giao dịch hoàn thành theo quy định của pháp luật" (khoản 3 Điều 13). Nghị định 253 cụ thể hóa mốc này cho cổ phần chưa niêm yết, chưa đăng ký tập trung là khi "hợp đồng chuyển nhượng chứng khoán có hiệu lực" (điểm c khoản 3 Điều 54). Với doanh nghiệp nước ngoài bán vốn, mốc là khi "hợp đồng chuyển nhượng vốn ban đầu có hiệu lực theo quy định" (điểm a khoản 2 Điều 5 Thông tư 20/2026/TT-BTC). Hồ sơ khai thuế theo từng lần phát sinh nộp chậm nhất ngày thứ 10 kể từ ngày tiếp theo ngày phát sinh nghĩa vụ (khoản 1 Điều 10 Nghị định 252/2026/NĐ-CP).
Theo câu chữ của nghị định và thông tư, hợp đồng mua bán cổ phần có hiệu lực ngay khi ký có thể làm hạn khai thuế chạy từ ngày ký, trước khi bên bán nhận tiền và trước khi biết giao dịch có hoàn tất không. Chúng tôi không tìm thấy công văn nào của cơ quan thuế về hợp đồng có điều kiện tiên quyết. Cách giảm rủi ro là để việc chuyển nhượng cổ phần chỉ có hiệu lực vào ngày hoàn tất, ví dụ bằng văn bản chuyển nhượng ngắn ký vào ngày đó, còn SPA giữ các cam kết giai đoạn chờ. Cách này chưa được cơ quan thuế xác nhận. Với bên bán là doanh nghiệp nước ngoài, chữ "ban đầu" ở Thông tư 20 cho thấy cơ quan thuế có thể lấy hợp đồng ký đầu tiên làm mốc, nên hỏi cơ quan thuế quản lý công ty mục tiêu trước khi ký.
Điều kiện tiên quyết thường gặp trong hợp đồng mua bán cổ phần#
| Điều kiện tiên quyết | Căn cứ hoặc nguồn | Ghi chú khi soạn |
|---|---|---|
| Đại hội đồng cổ đông chấp thuận cổ đông sáng lập bán cho người ngoài trong 3 năm đầu | khoản 3 Điều 120 Luật Doanh nghiệp | Cổ đông sáng lập bán không được biểu quyết |
| Giải tỏa hạn chế chuyển nhượng trong điều lệ | khoản 1 Điều 127 Luật Doanh nghiệp | Hạn chế chỉ có hiệu lực khi nêu rõ trong cổ phiếu |
| Nghị quyết của bên bán là tổ chức | điểm d khoản 2 Điều 138, điểm d khoản 2 Điều 55 Luật Doanh nghiệp | Theo giá trị so với tổng tài sản của bên bán |
| Thông báo đáp ứng điều kiện góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài | khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư; khoản 4, khoản 5 Điều 76 Nghị định 96/2026 | 10 ngày làm việc từ hồ sơ hợp lệ; thêm bước lấy ý kiến khi có đất ở khu vực quốc phòng, an ninh |
| Kết quả thẩm định tập trung kinh tế | khoản 1 Điều 33 Luật Cạnh tranh; khoản 1 Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP, ngưỡng tạm nâng đến hết 28/02/2027 bởi Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP | Xem tập trung kinh tế là gì |
| Chấp thuận của cơ quan quản lý ngành; đồng ý của bên cho vay, đối tác có điều khoản thay đổi quyền kiểm soát | Luật chuyên ngành; hợp đồng của công ty mục tiêu | Phát hiện qua due diligence, gồm cả cổ phần bán ra đang bị thế chấp cho bên cho vay |
| Không có thay đổi bất lợi nghiêm trọng (MAC) | Chỉ do thỏa thuận | Định nghĩa bằng con số càng nhiều càng tốt |
Nếu điều kiện không xảy ra do một bên cố ý cản trở thì coi như đã xảy ra, và ngược lại với bên cố ý thúc đẩy (khoản 2 Điều 120). SPA vẫn nên giao rõ ai làm hồ sơ nào, trong bao lâu, vì vi phạm một nghĩa vụ cụ thể dễ chứng minh hơn "cố ý cản trở".
Ngày hết hạn (long-stop date). Hủy bỏ theo khoản 1 Điều 423 cần bên kia vi phạm, còn điều kiện tiên quyết có thể không đạt mà không ai vi phạm; chấm dứt không có căn cứ thì bên chấm dứt thành bên vi phạm (khoản 5 Điều 427, khoản 5 Điều 428). SPA nên ghi rõ quyền đơn phương chấm dứt khi quá ngày hết hạn (khoản 1 Điều 428 cho phép khi các bên có thỏa thuận) và việc hoàn trả tiền đã nhận.
Giai đoạn chờ. Với giao dịch thuộc ngưỡng thông báo, thực hiện tập trung kinh tế khi chưa có kết quả thẩm định là vi phạm (khoản 2, khoản 3 Điều 44 Luật Cạnh tranh), nên bên mua không chỉ đạo kinh doanh của công ty mục tiêu trước thời điểm đó. Cam kết "bên bán bảo đảm công ty không vay nợ, không chia cổ tức" chỉ thực hiện được trong phạm vi quyền biểu quyết của bên bán, nên SPA thường cho công ty mục tiêu cùng ký. Quan hệ cổ đông sau hoàn tất xem thỏa thuận cổ đông là gì.
Hoàn tất. Với nhà đầu tư nước ngoài thuộc diện đăng ký trước, quyền và nghĩa vụ cổ đông được xác lập khi hoàn tất thủ tục thay đổi cổ đông tại cơ quan đăng ký kinh doanh (khoản 6 Điều 76 Nghị định 96/2026); với công ty cổ phần chưa niêm yết, đó là thủ tục thông báo thay đổi cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài (Điều 51 Nghị định 168). Mốc này đến sau mốc ghi sổ cổ đông của khoản 6 Điều 127 Luật Doanh nghiệp, và chúng tôi chưa thấy hướng dẫn nào nối hai mốc. SPA nên tự quy định thời điểm chuyển rủi ro và lợi ích kinh tế, và bên mua không thực hiện quyền cổ đông trước khi thông báo được ghi nhận.
Giá trong hợp đồng mua bán cổ phần: locked box, completion accounts và đồng tiền#
Giá và phương thức thanh toán do các bên thỏa thuận "hoặc do người thứ ba xác định theo yêu cầu của các bên" (khoản 1 Điều 433 Bộ luật Dân sự), là chỗ dựa để giao một công ty kiểm toán độc lập chốt số liệu điều chỉnh giá. Với locked box (giá cố định theo báo cáo tài chính tại ngày khóa sổ trước khi ký), luật không có khái niệm "rò rỉ", nên phải liệt kê khoản bị coi là rò rỉ (cổ tức, phí quản lý, khoản trả cho người liên quan), khoản được phép và nghĩa vụ hoàn trả. Với completion accounts (giá điều chỉnh sau hoàn tất theo nợ ròng, vốn lưu động), cần quy định ai lập báo cáo, thời hạn phản đối và người thứ ba quyết định khi tranh chấp.
Giá điều chỉnh sau khi đã khai thuế thì phải khai bổ sung (Điều 12 Nghị định 252); SPA nên ghi bên nào khai và chịu chênh lệch. Giá không phù hợp giá thị trường thì cơ quan thuế có quyền ấn định; với tổ chức bán một phần vốn, có thể ấn định lại toàn bộ giá trị doanh nghiệp (điểm a khoản 2 Điều 13 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Earn-out chưa có hướng dẫn thuế riêng mà chúng tôi tìm được.
Đồng tiền. Thông tư 38/2026/TT-NHNN áp dụng cho công ty thuộc khoản 1 Điều 6 (do nhà đầu tư nước ngoài thành lập hoặc có nhà đầu tư nước ngoài nắm trên 50% vốn điều lệ) và nhà đầu tư trong đó (Điều 2). Với công ty mục tiêu như vậy, việc định giá và thanh toán giá trị chuyển nhượng vốn giữa người cư trú với người không cư trú, hoặc giữa hai người cư trú, phải bằng đồng Việt Nam (khoản 3 Điều 13); ngoại tệ chỉ dùng được giữa các nhà đầu tư không cư trú với nhau, ngoài một số trường hợp liên quan Trung tâm tài chính quốc tế (khoản 1 Điều 13). Khoản 3 Điều 13 áp cho cả "định giá" lẫn "thanh toán", nên hợp đồng mua bán cổ phần giữa nhà đầu tư Singapore không cư trú và cổ đông cư trú tại Việt Nam của công ty này phải ghi giá bằng đồng Việt Nam; ghi giá bằng USD rồi quy đổi khi trả tiền chỉ đáp ứng phần thanh toán.
Thông tư không nói rõ giao dịch làm chính nó đẩy sở hữu nước ngoài vượt 50%: trước giao dịch, công ty chưa thuộc khoản 1 Điều 6, còn khoản 6 Điều 7 chỉ buộc công ty mở tài khoản vốn đầu tư khi tỷ lệ vượt 50%. Với giao dịch này, cách an toàn là vẫn ghi giá bằng đồng Việt Nam và thống nhất với ngân hàng tài khoản nào dùng để thanh toán.
Đường đi của tiền. Thanh toán giữa người không cư trú và người cư trú phải qua tài khoản vốn đầu tư; giữa hai người không cư trú hoặc hai người cư trú thì không (khoản 1 Điều 10). Giao dịch làm bên nước ngoài vượt 50% thì công ty phải mở tài khoản này (khoản 6 Điều 7); xem tài khoản vốn đầu tư trực tiếp. Với công ty không thuộc khoản 1 Điều 6, bên mua nước ngoài là người không cư trú trả tiền qua tài khoản vốn đầu tư gián tiếp của chính mình (Điều 4 Thông tư 03/2025/TT-NHNN).
Cam đoan, bảo đảm, bồi thường: hợp đồng mua bán cổ phần bảo vệ bên mua đến đâu?#
Luật Việt Nam không có cặp "representation" và "warranty" với hệ quả khác nhau như luật Anh. Bảo đảm theo luật của bên bán gồm quyền sở hữu không bị người thứ ba tranh chấp (Điều 444) và chất lượng "vật" mua bán (Điều 445). Cổ phần không phải là vật: khoản 1 Điều 105 tách vật khỏi giấy tờ có giá và quyền tài sản, và điều riêng về mua bán quyền tài sản chỉ buộc bên bán chuyển giấy tờ, làm thủ tục chuyển quyền sở hữu (khoản 1 Điều 450). Chất lượng tài sản mua bán do các bên thỏa thuận (khoản 1 Điều 432). Câu chữ các điều này không cho bên mua cổ phần quyền đòi gì về tình trạng thực tế của công ty như nợ thuế, tranh chấp lao động, giấy phép thiếu; chúng tôi chưa thấy bản án nào áp Điều 445 cho cổ phần. Nghĩa vụ cung cấp thông tin (Điều 387, Điều 443) là chỗ dựa yếu. Mọi bảo vệ về công ty mục tiêu phải được viết vào hợp đồng mua bán cổ phần.
Đối chiếu thuật ngữ SPA tiếng Anh với khái niệm luật Việt Nam#
| Thuật ngữ SPA tiếng Anh | Khái niệm gần nhất trong luật Việt Nam | Chỗ dịch thẳng dễ sai |
|---|---|---|
| Representations and warranties | Nghĩa vụ hợp đồng; sai là vi phạm (Điều 351), bồi thường theo Điều 360, 419; sai cố ý có thể là lừa dối (Điều 127) | Tuyên vô hiệu do lừa dối (thời hiệu 02 năm, Điều 132) dẫn tới hoàn trả cho nhau (Điều 131), không giữ giao dịch để đòi tiền |
| Indemnity | Không có chế định riêng; gần nhất là nghĩa vụ trả tiền theo thỏa thuận | Viết như "bồi thường thiệt hại" thì bên mua có thể phải chứng minh thiệt hại, nhân quả (Điều 360, 419) |
| Liquidated damages | Phạt vi phạm (Điều 418 Bộ luật Dân sự; Điều 301 Luật Thương mại) | Có thể bị giới hạn 8%, xem dưới |
| Disclosure, "fairly disclosed" | Không có quy định; khoản 3 Điều 444 loại trừ bồi thường khi bên mua biết tài sản thuộc người khác mà vẫn mua | Phải tự quy định hiểu biết qua due diligence có loại trừ quyền đòi hay không |
| Cap, de minimis, basket | Bồi thường toàn bộ "trừ trường hợp có thỏa thuận khác" (Điều 360) | Được giới hạn. Luật không có điều riêng cấm giới hạn khi bên bán cố ý; nên tự loại trừ gian dối, dựa trên nguyên tắc thiện chí, trung thực (khoản 3 Điều 3). Nếu bên mua chọn tuyên vô hiệu do lừa dối, bên có lỗi bồi thường theo khoản 4 Điều 131 |
| Survival period | Thời hiệu là thời hạn "do luật quy định" (khoản 1 Điều 149): 03 năm (Điều 429) hoặc 02 năm với tranh chấp thương mại (Điều 319 Luật Thương mại) | Không kéo dài hay rút ngắn được thời hiệu; chỉ là một thời hạn (Điều 144) các bên tự đặt để gửi yêu cầu, tương tự thời hạn khiếu nại mà Điều 318 Luật Thương mại cho các bên thỏa thuận. Chưa thấy bản án về yêu cầu gửi sau thời hạn này nhưng còn trong thời hiệu |
| Material adverse change | Không có; hoàn cảnh thay đổi cơ bản (Điều 420) đòi đủ năm điều kiện và có thể phải nhờ Tòa án | Không dịch MAC thành bất khả kháng; xem bất khả kháng là gì |
Trần phạt 8% có áp dụng cho hợp đồng mua bán cổ phần không?#
Chưa có câu trả lời thống nhất. Hoạt động thương mại "bao gồm ... đầu tư" (khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại) và mức phạt trong hoạt động thương mại không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301), nên hai doanh nghiệp mua bán cổ phần để kiếm lời có thể bị áp trần này. Lập luận ngược lại dựa vào khoản 2, khoản 3 Điều 4 Luật Thương mại: chuyển nhượng cổ phần do Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Dân sự điều chỉnh, mức phạt do các bên thỏa thuận (khoản 2 Điều 418 Bộ luật Dân sự); lập luận này mạnh hơn khi bên bán là cá nhân không kinh doanh. Thực tiễn xét xử không ủng hộ lập luận đó: báo Tin nhanh Chứng khoán (22/11/2021) đưa tin Tòa án nhân dân TP Hà Nội, ở cấp phúc thẩm, coi tranh chấp chậm trả tiền mua cổ phần giữa hai cá nhân là tranh chấp kinh doanh thương mại và giữ mức phạt 8% của bản án sơ thẩm, dù hợp đồng thỏa thuận 5 triệu đồng mỗi ngày chậm trả. Chúng tôi chưa xem được bản án và chưa thấy án lệ về điểm này. Cách an toàn là giữ mức phạt trong 8% nếu dùng, và đặt phần bảo vệ chính vào bồi hoàn theo công thức, giữ lại giá hoặc ký quỹ.
Trần 8% có thể thay đổi: dự án luật sửa đổi Luật Thương mại do Bộ Công Thương chủ trì được trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ hai (dự kiến 17/10–21/11/2026); theo dự thảo lần 1, luật bãi bỏ Chương VII (Điều 292 đến Điều 319, gồm Điều 301) từ 01/03/2027, để chế tài theo Bộ luật Dân sự. Tại ngày 14/10/2026 dự án chưa được thông qua, và dự thảo lần 1 không có quy định chuyển tiếp cho hợp đồng đã ký, nên khi soạn hợp đồng hiện nay vẫn giả định trần 8% còn áp dụng.
Hai chế độ cũng khác nhau khi cộng chế tài: theo Luật Thương mại, có thỏa thuận phạt thì được áp dụng cả phạt và bồi thường (khoản 2 Điều 307, Điều 302); theo Bộ luật Dân sự, có thỏa thuận phạt mà không thỏa thuận "vừa phạt vừa bồi thường" thì chỉ chịu phạt (khoản 3 Điều 418). Hợp đồng mua bán cổ phần nên ghi rõ điểm này; xem mức phạt vi phạm hợp đồng.
Viết điều khoản bồi hoàn để dùng được tại Việt Nam#
Khuyến nghị của chúng tôi, rút từ các điều luật trên:
- Viết bồi hoàn như nghĩa vụ trả một khoản tiền xác định được, ví dụ "số tiền bằng khoản thuế, tiền phạt công ty phải nộp cho kỳ trước ngày hoàn tất theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền", thay vì "bồi thường mọi thiệt hại".
- Bồi hoàn riêng cho rủi ro đã biết qua due diligence, vì cam đoan chung có thể bị loại trừ bởi điều khoản về hiểu biết của bên mua.
- Tính đến nghĩa vụ hạn chế thiệt hại (Điều 362) và lỗi hỗn hợp (Điều 363: bên bị vi phạm có một phần lỗi thì chỉ được bồi thường tương ứng).
- Nhiều bên bán: họ không mặc nhiên liên đới (Điều 288), nên thỏa thuận liên đới hoặc giữ lại một phần giá.
Danh sách cam đoan, bảo đảm nên dựa trên kết quả due diligence; với công ty xử lý nhiều dữ liệu khách hàng, xem thêm due diligence bảo vệ dữ liệu cá nhân trong M&A.
Ký quỹ và giữ lại một phần giá: có dùng ngoại tệ được không?#
Ký quỹ là gửi tiền hoặc giấy tờ có giá vào tài khoản phong tỏa tại tổ chức tín dụng; khi bên có nghĩa vụ vi phạm, tổ chức tín dụng thanh toán cho bên có quyền (Điều 330 Bộ luật Dân sự). Trong hợp đồng mua bán cổ phần, ký quỹ dùng cho giá mua trước hoàn tất hoặc cho một phần giá sau hoàn tất để bảo đảm bồi hoàn; điều kiện giải tỏa phải là thứ ngân hàng tự đối chiếu được (văn bản chung, phán quyết, hết hạn không có yêu cầu). Giữ lại một phần giá (holdback) là trả chậm, không phải ký quỹ; theo cách đọc của chúng tôi, cá nhân bán vẫn nộp thuế trên cả phần bị giữ lại vì thuế tính trên giá chuyển nhượng (khoản 1, điểm b khoản 2 Điều 54 Nghị định 253).
Về ngoại tệ, theo Thông tư 38: hai bên đều không cư trú thì được dùng ngoại tệ, không qua tài khoản vốn đầu tư (điểm a khoản 1 Điều 10, khoản 1 Điều 13), nên Thông tư 38 không cản một tài khoản ký quỹ bằng USD ở nước ngoài. Bên mua không cư trú, bên bán cư trú thì dùng đồng Việt Nam, qua tài khoản vốn đầu tư (điểm b khoản 1 Điều 10, khoản 3 Điều 13). Thông tư đã tính tới giao dịch đổ vỡ: tài khoản vốn đầu tư được nhận tiền thanh toán giá trị chuyển nhượng và được hoàn trả giá trị chuyển nhượng "trong trường hợp không hoàn thành chuyển nhượng" (điểm b, điểm c khoản 1 và điểm i khoản 2 Điều 8, Điều 9). Thông tư không nêu giao dịch chuyển tiền từ tài khoản này sang một tài khoản phong tỏa của bên thứ ba; khoản chi duy nhất có thể dựa vào là "các khoản chi hợp pháp khác" (điểm m khoản 2 Điều 8, Điều 9), do ngân hàng tự đánh giá. Chúng tôi không tìm thấy hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về ký quỹ trong dòng tiền này, nên chỉ chốt điều khoản ký quỹ trong hợp đồng mua bán cổ phần sau khi ngân hàng giữ tài khoản vốn đầu tư xác nhận bằng văn bản.
Thuế trong hợp đồng mua bán cổ phần: ai nộp và phân bổ thế nào?#
Thuế do bên bán chịu, nhưng bên mua hoặc công ty mục tiêu có thể phải khai, nộp thay. Ví dụ tính ở bài thuế chuyển nhượng vốn góp và thuế TNDN chuyển nhượng vốn.
| Bên bán | Thuế và người khai | Điều khoản SPA nên có |
|---|---|---|
| Cá nhân | 0,1% × giá chuyển nhượng (khoản 2 Điều 10, khoản 1 Điều 54 Nghị định 253). Cá nhân cư trú tự khai, trừ khi công ty ủy quyền công ty chứng khoán quản lý danh sách cổ đông (điểm b khoản 4 Điều 56); cá nhân không cư trú xem đoạn dưới bảng. Công ty đổi danh sách cổ đông khi cá nhân chưa xong nghĩa vụ thuế thì phải khai thay, nộp thay (khoản 5 Điều 56) | Chứng từ nộp thuế là điều kiện để ghi sổ, hoặc ủy quyền khấu trừ từ giá |
| Doanh nghiệp Việt Nam | Thuế TNDN trên thu nhập chuyển nhượng vốn, xác định tại thời điểm chuyển quyền sở hữu vốn (khoản 1, khoản 2 Điều 13 Nghị định 320) | Giá giải thích được so với giá thị trường |
| Doanh nghiệp nước ngoài | 2% trên doanh thu tính thuế phát sinh tại Việt Nam (điểm i khoản 3 Điều 12 Nghị định 320). Bên mua là tổ chức Việt Nam hoặc cá nhân cư trú thì khấu trừ, nộp thay; hai bên đều nước ngoài thì công ty mục tiêu kê khai, nộp thay (điểm b khoản 6 Điều 17 Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15) | Quyền khấu trừ thuế khỏi giá, không gross-up trừ khi thỏa thuận; giao dịch ở nước ngoài thì bên bán chuyển tiền thuế cho công ty mục tiêu trước hạn khai |
Cá nhân nước ngoài không cư trú bán cổ phần chưa niêm yết cho tổ chức Việt Nam hoặc cá nhân cư trú: bên mua khấu trừ 0,1% và khai, nộp thay. Căn cứ là điểm b khoản 6 Điều 17 Luật Quản lý thuế (nói "chuyển nhượng vốn", mà Luật Thuế thu nhập cá nhân xếp chuyển nhượng chứng khoán vào chuyển nhượng vốn, điểm b khoản 4 Điều 3 Luật 109/2025/QH15), cùng khoản 1 Điều 67 Nghị định 253: tổ chức, cá nhân trả thu nhập cho cá nhân không cư trú phải khấu trừ trước khi chi trả, và điểm b khoản 4 Điều 67 chỉ loại trừ chuyển nhượng vốn của cá nhân cư trú. Điểm b khoản 4 Điều 56 Nghị định 253 và điểm b.2 khoản 5 Điều 22 Thông tư 89/2026/TT-BTC (cá nhân tự khai) không phân biệt cư trú, nên vẫn có chỗ vênh; vì Luật có hiệu lực cao hơn, SPA nên giao bên mua khấu trừ từ giá và nộp. Hai bên đều nước ngoài thì công ty mục tiêu kê khai, nộp thay (câu sau của điểm b khoản 6 Điều 17). Chúng tôi chưa thấy công văn hướng dẫn theo các văn bản năm 2026; hợp đồng mua bán cổ phần nên ghi rõ bên nào khai để tránh khai trùng.
Khoản bồi hoàn trả sau hoàn tất chưa có hướng dẫn xếp là điều chỉnh giá hay thu nhập khác của bên mua; SPA nên cho phép khai bổ sung nếu cơ quan thuế coi là điều chỉnh giá.
Luật áp dụng, trọng tài và ngôn ngữ của hợp đồng mua bán cổ phần#
Chọn luật nước ngoài. Chỉ được khi quan hệ có yếu tố nước ngoài, như ít nhất một bên là cá nhân, pháp nhân nước ngoài (khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự); khi đó các bên được chọn luật cho hợp đồng (khoản 2 Điều 664, khoản 1 Điều 683). Luật Đầu tư mở rộng thêm: hợp đồng có ít nhất một bên là nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế thuộc khoản 1 Điều 20 được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc tập quán đầu tư quốc tế nếu không trái pháp luật Việt Nam (khoản 6 Điều 4), nên công ty Việt Nam có trên 50% vốn nước ngoài mua cổ phần từ cổ đông Việt Nam vẫn chọn được luật nước ngoài.
Phần luôn theo luật Việt Nam. Quan hệ giữa pháp nhân với thành viên theo pháp luật của nước pháp nhân có quốc tịch (khoản 2 Điều 676), nên SPA theo luật Anh không thay được Điều 120, Điều 127 Luật Doanh nghiệp; đăng ký đầu tư, thuế và ngoại hối cũng là quy định bắt buộc. Luật nước ngoài không được áp dụng nếu hậu quả trái nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam (điểm a khoản 1 Điều 670). Cấu trúc hay gặp là SPA theo luật nước ngoài kèm văn bản chuyển nhượng ngắn theo luật Việt Nam để ghi sổ, hai văn bản dẫn chiếu nhau.
Trọng tài. Tranh chấp giữa các nhà đầu tư có ít nhất một nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế thuộc khoản 1 Điều 20 được đưa ra Tòa án hoặc Trọng tài Việt Nam, Trọng tài nước ngoài, Trọng tài quốc tế hoặc trọng tài do các bên lập (khoản 3 Điều 13 Luật Đầu tư); giữa các nhà đầu tư trong nước thì chỉ Trọng tài Việt Nam hoặc Tòa án Việt Nam (khoản 2 Điều 13). Trọng tài có thẩm quyền với tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại, có ít nhất một bên có hoạt động thương mại, hoặc tranh chấp khác mà pháp luật quy định (Điều 2 Luật Trọng tài thương mại), nên hợp đồng giữa hai cá nhân không kinh doanh dễ bị tranh cãi về thẩm quyền trọng tài. Có lập luận để giữ thẩm quyền: mua cổ phần là một hình thức đầu tư (khoản 2 Điều 18 Luật Đầu tư), nhà đầu tư gồm cả cá nhân (khoản 18 Điều 3), và khoản 2 Điều 13 cho tranh chấp giữa các nhà đầu tư trong nước liên quan đến hoạt động đầu tư kinh doanh được giải quyết tại Trọng tài Việt Nam, tức có thể là "tranh chấp khác mà pháp luật quy định" theo khoản 3 Điều 2 Luật Trọng tài thương mại. Chúng tôi chưa tìm thấy quyết định nào của Tòa án hủy hoặc giữ phán quyết trọng tài trên căn cứ này, nên với hai cá nhân, chọn Tòa án ít rủi ro về thẩm quyền hơn. Khi có yếu tố nước ngoài hoặc có doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các bên chọn ngôn ngữ trọng tài (khoản 2 Điều 10). Xem trọng tài thương mại là gì.
Mẫu hợp đồng mua bán cổ phần: cấu trúc nên có và lỗi hay gặp#
Mẫu hợp đồng mua bán cổ phần tải trên mạng phần lớn là văn bản chuyển nhượng ngắn, đủ cho giao dịch nhỏ giữa người quen nhưng thiếu gần hết các cơ chế ở trên. Một SPA M&A thường có: đối tượng (số, loại cổ phần, cổ tức chưa chia thuộc ai); giá, điều chỉnh giá, đồng tiền, ký quỹ; điều kiện tiên quyết và ngày hết hạn; cam kết giai đoạn chờ; hoàn tất; cam đoan, bảo đảm và danh mục công bố; bồi hoàn và giới hạn trách nhiệm; thuế; không cạnh tranh, bảo mật; chấm dứt; luật áp dụng, tranh chấp và ngôn ngữ.
Lỗi hay gặp khi rà soát hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, đã phân tích ở trên: giá bằng USD dù công ty mục tiêu thuộc Thông tư 38 và một bên cư trú; văn bản ngắn ghi giá khác SPA; "deposit" dịch thành "đặt cọc"; mức phạt lớn; coi "survival" là thời hiệu; thiếu quyền chấm dứt khi quá ngày hết hạn.
Hồ sơ đăng ký của nhà đầu tư nước ngoài xem thủ tục chuyển nhượng vốn góp cho người nước ngoài; bối cảnh thương vụ xem M&A là gì.
LexData soạn, rà soát hợp đồng mua bán cổ phần, thỏa thuận nguyên tắc, văn bản chuyển nhượng ghi sổ và lập hồ sơ đăng ký cho nhà đầu tư nước ngoài trong dịch vụ chuyển nhượng vốn góp, cổ phần; rà soát công ty mục tiêu trước khi chốt cam đoan, bảo đảm nằm trong dịch vụ thẩm định pháp lý doanh nghiệp. Phần khai thuế do các bên hoặc đơn vị tư vấn thuế thực hiện.
