MOU là gì? Biên bản ghi nhớ có giá trị pháp lý không và khác gì hợp đồng

MOU là gì theo pháp luật Việt Nam?

MOU (Memorandum of Understanding, biên bản ghi nhớ) là văn bản mà hai hay nhiều bên ký để ghi lại những điểm đã thống nhất ban đầu về một dự án, một giao dịch hoặc một quan hệ hợp tác, thường trước khi ký hợp đồng chính thức. Về hiệu lực, MOU không tự có hiệu lực ràng buộc hay không ràng buộc: tùy từng điều khoản và ý chí của các bên. Bài này nói về MOU giữa doanh nghiệp với đối tác và với cơ quan nhà nước; MOU đào tạo, tuyển dụng hay giữa các nước chỉ được nhắc ở điểm liên quan.

Điều cần biết đầu tiên: pháp luật Việt Nam không có loại văn bản tên MOU. Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 không định nghĩa biên bản ghi nhớ và cũng không có loại 'hợp đồng sơ bộ' (Bộ luật không dùng cụm từ này). Luật Thương mại cũng không nhắc tới MOU. Cụm từ 'bản ghi nhớ' xuất hiện trong luật ở một số chỗ rất hẹp, không chỗ nào định nghĩa hay gán hiệu lực cho nó:

• Luật Thỏa thuận quốc tế 70/2020/QH14 (Điều 6) liệt kê 'bản ghi nhớ' là một tên gọi có thể có của thỏa thuận quốc tế.
• Luật Điều ước quốc tế 108/2016/QH13 (khoản 1 Điều 2) nói điều ước quốc tế được xác định theo bản chất, kể cả khi mang tên 'bản ghi nhớ'.
• Luật Cạnh tranh 23/2018/QH14 (điểm b khoản 1 Điều 34) cho phép nộp 'biên bản ghi nhớ việc tập trung kinh tế' trong hồ sơ thông báo tập trung kinh tế.

Hai chỗ đầu thuộc MOU của cơ quan nhà nước, chỗ thứ ba thuộc M&A; đều được nói ở các mục bên dưới.

MOU là gì về giá trị pháp lý: ràng buộc hay không? Ba trường hợp thường gặp

Câu trả lời thường gặp trong các bài viết là 'MOU không có giá trị pháp lý' hoặc 'MOU có giá trị như hợp đồng', hoặc chỉ nói chung 'tùy điều kiện' mà không dẫn điều luật. Luật không gán hiệu lực cho tên gọi, nên nói tuyệt đối theo hướng nào cũng thiếu căn cứ. Vì không có định nghĩa riêng, MOU được xét bằng các quy tắc chung của Bộ luật Dân sự:

• Cam kết tự nguyện: cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên (khoản 2 Điều 3). Thiện chí, trung thực (khoản 3 Điều 3) là nguyên tắc chung, không tự nó là căn cứ bồi thường độc lập.
• Hợp đồng là sự thỏa thuận về quyền, nghĩa vụ (Điều 385): tên văn bản không quan trọng. Khoản 2 Điều 398 chỉ nêu các nội dung 'có thể có', không liệt kê điều khoản bắt buộc, nên không thể khẳng định văn bản thiếu giá hay thiếu thời hạn thì chắc chắn không phải hợp đồng.
• Giải thích: điều khoản không rõ được giải thích theo cả ý chí thể hiện trong toàn bộ quá trình trước, khi xác lập và khi thực hiện (khoản 1 Điều 404); ý chí chung được ưu tiên hơn ngôn từ khi hai điều này mâu thuẫn (khoản 5). Điều 404 giả định đã có hợp đồng; văn bản có phải hợp đồng hay không được xét trước theo Điều 385 và ý chí thực sự của các bên.

Từ đó, một MOU thường rơi vào một trong ba trường hợp, phân loại theo ngôn từ và nội dung:

Các dấu hiệu trong bảng là thực hành soạn thảo, không phải tiêu chí do luật quy định. Tòa án hoặc trọng tài sẽ xem xét ý chí thực sự và toàn bộ hoàn cảnh; không có quy tắc mặc định nào chỉ theo từ ngữ 'sẽ' hay 'dự kiến'. Hai điểm cần lưu ý thêm, đều là cách đọc của LexData, chưa có bản án dẫn chứng trong bài này:

Tuyên bố 'không ràng buộc' là chứng cứ mạnh nhưng không phải lá chắn tuyệt đối. Nếu cùng văn bản có điều khoản phạt hoặc cam kết cụ thể rõ ràng, ý chí thực sự của các bên được xét qua toàn bộ văn bản và quá trình thực hiện.

MOU không ràng buộc vẫn có thể có tác dụng sau này. Vì khoản 1 Điều 404 xét ý chí trong cả quá trình trước khi xác lập hợp đồng, MOU có thể được viện dẫn để giải thích điều khoản mơ hồ của hợp đồng chính. Nếu không muốn vậy, hợp đồng chính nên có điều khoản nêu rõ nó thay thế mọi thỏa thuận trước.

MOU là gì khi so với LOI, term sheet, NDA và hợp đồng nguyên tắc?

Bảng dưới phản ánh thông lệ thương mại, không phải loại văn bản luật Việt Nam phân biệt; hiệu lực từng văn bản vẫn tùy nội dung.

Nếu LOI hoặc term sheet được coi là đề nghị giao kết, bên đề nghị chỉ được thay đổi hoặc rút lại đề nghị trong các trường hợp hẹp tại Điều 389 và chỉ hủy bỏ được khi đã nêu rõ quyền này trong đề nghị (Điều 390). MOU và MOA (Memorandum of Agreement) đều không được luật phân biệt; trên thực tế MOA thường được dùng cho văn bản có nghĩa vụ cụ thể hơn, nhưng hiệu lực vẫn do nội dung quyết định, nên đừng suy ra hiệu lực từ chữ 'Understanding' hay 'Agreement'.

Điều khoản nào trong MOU nên ràng buộc và điều khoản nào không?

Cách soạn thực dụng nhất là tách hai nhóm: 'không ràng buộc' (mô tả dự án, lộ trình, dự kiến giá, cấu trúc) và 'ràng buộc' liệt kê đích danh. Bố cục thường gặp: các bên; mục đích, phạm vi; vai trò mỗi bên; lộ trình; điều khoản ràng buộc; thời hạn, chấm dứt; luật áp dụng, tranh chấp; chữ ký. Những điều khoản hay được đặt vào nhóm ràng buộc:

Rút khỏi đàm phán sau khi ký MOU có phải bồi thường không?

Một số tài liệu của hãng luật quốc tế viết rằng ở Việt Nam, nếu chưa có thỏa thuận ràng buộc thì không có nghĩa vụ thiện chí và không có quy định về trách nhiệm khi kết thúc đàm phán. Nhận định đó đúng với việc rút lui thuần túy khi không vi phạm điều khoản nào, nhưng chưa tính tới khoản 2 Điều 386 và Điều 387 Bộ luật Dân sự, vốn đặt nghĩa vụ cụ thể trong giai đoạn giao kết.

Về phạm vi: Điều 387 nói về 'quá trình giao kết hợp đồng', luật không định nghĩa quá trình đó bắt đầu từ lúc nào. Bài này hiểu là gồm cả đàm phán có MOU: đó là cách đọc của LexData và cũng là cách đọc phổ biến, nhưng bài chưa dẫn được án lệ về điểm này.

Với dòng cuối, luật không có điều khoản riêng. Về lý thuyết, bên bị thiệt hại có thể viện dẫn nguyên tắc thiện chí (khoản 3 Điều 3) và bồi thường ngoài hợp đồng (Điều 584), nhưng Điều 584 đòi có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, nên phải chứng minh quyền, lợi ích bị xâm phạm, thiệt hại và quan hệ nhân quả. Bài này chưa dẫn được bản án áp dụng theo hướng đó nên kết quả không thể dự đoán chắc; khi luật không quy định, Điều 6 cho phép áp dụng tương tự pháp luật, nguyên tắc cơ bản, án lệ và lẽ công bằng, nên cũng không thể loại trừ hoàn toàn.

Rủi ro lớn nhất nằm ở cách rút: có vi phạm bảo mật, giấu thông tin quan trọng, vi phạm độc quyền hay mất cọc hay không. Khi có tranh chấp, phần ràng buộc của MOU được giải quyết như tranh chấp hợp đồng, tại Tòa án hoặc trọng tài nếu có thỏa thuận hợp lệ; thời hiệu khởi kiện tại Tòa án là 03 năm kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm (Điều 429).

MOU là gì trong M&A và đầu tư: ký trước, làm thủ tục sau

Trong M&A, MOU, LOI hoặc term sheet thường được ký sau NDA và trước due diligence, ghi cấu trúc giao dịch, giá tham chiếu, độc quyền đàm phán, bảo mật và chi phí; phần định hướng thường không ràng buộc, còn độc quyền, bảo mật, chi phí là phần các bên hay muốn ràng buộc ngay. Xem tổng quan M&A là gì.

Có ba lưu ý pháp lý riêng cho giao dịch lớn:

• Tập trung kinh tế. Doanh nghiệp đạt ngưỡng phải nộp hồ sơ thông báo trước khi tiến hành tập trung kinh tế (khoản 1 Điều 33 Luật Cạnh tranh 23/2018/QH14). Điểm b khoản 1 Điều 34 nhắc trực tiếp 'biên bản ghi nhớ': hồ sơ thông báo gồm dự thảo thỏa thuận tập trung kinh tế hoặc dự thảo hợp đồng, biên bản ghi nhớ việc tập trung kinh tế giữa các doanh nghiệp. Điều 44 coi là vi phạm việc thực hiện tập trung kinh tế khi chưa có kết quả thẩm định sơ bộ (khoản 2) hoặc chưa có quyết định thẩm định chính thức (khoản 3); ký MOU không ràng buộc không nằm trong các hành vi đó. Nếu MOU ràng buộc các bên thực hiện ngay một phần giao dịch, cần kiểm tra trước với tập trung kinh tế là gì (tùy trường hợp).
• Thủ tục đầu tư. Chấp thuận chủ trương đầu tư (Điều 24, thẩm quyền Điều 25) và Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (Điều 26, thẩm quyền Điều 27) là các thủ tục riêng theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15; Giấy chứng nhận áp dụng cho dự án của nhà đầu tư nước ngoài và của tổ chức kinh tế thuộc khoản 1 Điều 20, còn dự án của nhà đầu tư trong nước nói chung không phải làm thủ tục này. Luật không có thủ tục nào mang tên biên bản ghi nhớ, nên MOU đầu tư ký với UBND tỉnh hay ban quản lý khu không thay chủ trương đầu tư và, với dự án thuộc diện phải làm, không thay IRC.
• Lựa chọn nhà đầu tư. Điều 23 quy định nhà đầu tư thực hiện dự án được lựa chọn bằng một trong ba hình thức: đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, hoặc chấp thuận nhà đầu tư trong các trường hợp luật nêu. Không hình thức nào dựa trên MOU, nên MOU với UBND tỉnh không tự tạo quyền được giao đất hay được chọn làm nhà đầu tư; phần đất đai còn phải theo pháp luật về đất đai (bài này không rà).

MOU cũng không thay điều kiện kinh doanh với ngành, nghề có điều kiện (Điều 7 Luật Đầu tư); xem ngành nghề kinh doanh có điều kiện là gì.

MOU với cơ quan nhà nước, trường học và đối tác nước ngoài: khác gì MOU thương mại?

MOU giữa hai doanh nghiệp theo luật dân sự và thương mại như phần trên. Với MOU có cơ quan nhà nước tham gia, cần tách ba nhóm.

MOU giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước trong nước thường là thỏa thuận hợp tác hoặc cam kết ý định; nó không thay các quyết định hành chính mà cơ quan phải ban hành theo luật (như ví dụ ở mục đầu tư).

MOU giữa cơ quan nhà nước Việt Nam với bên nước ngoài. Luật Thỏa thuận quốc tế 70/2020/QH14 định nghĩa thỏa thuận quốc tế là thỏa thuận bằng văn bản về hợp tác quốc tế giữa bên ký kết Việt Nam, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, với bên ký kết nước ngoài, và không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của nước Việt Nam theo pháp luật quốc tế (khoản 1 Điều 2). Điều 6 cho phép thỏa thuận quốc tế mang tên bản ghi nhớ. Luật này không điều chỉnh hợp đồng theo pháp luật về dân sự (khoản 2 Điều 1). Nếu văn bản làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật quốc tế và được ký nhân danh Nhà nước hoặc Chính phủ thì đó là điều ước quốc tế, và theo khoản 1 Điều 2 Luật Điều ước quốc tế thì tên gọi 'bản ghi nhớ' không làm thay đổi bản chất đó.

Bên ký kết Việt Nam là các cơ quan nêu tại khoản 2 Điều 2 Luật 70/2020: Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã ở khu vực biên giới, cơ quan trung ương và cấp tỉnh của một số tổ chức chính trị - xã hội, cùng một số cơ quan khác. Bản gốc năm 2020 còn có Ủy ban nhân dân cấp huyện; từ 01/07/2025 mô hình chính quyền hai cấp không còn cấp huyện và Nghị định 177/2025/NĐ-CP (hiệu lực 01/07/2025) đã điều chỉnh các nội dung liên quan, nên cần kiểm tra văn bản hiện hành khi ký; có thông tin về việc luật này đang được đề xuất sửa đổi.

Hai điểm đáng biết khi đối tác nước ngoài ký MOU với cơ quan nhà nước:

• Với thỏa thuận quốc tế nhân danh cơ quan nhà nước cấp tỉnh, trước khi ký cơ quan phải lấy ý kiến bằng văn bản của Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan; nếu có cơ quan không đồng ý thì phải xin ý kiến Thủ tướng và chỉ được ký sau khi có văn bản đồng ý; sau khi ký phải báo cáo Thủ tướng, gửi bản sao cho Bộ Ngoại giao trong 15 ngày (Điều 19 Luật 70/2020). Đối tác nước ngoài nên hỏi phía Việt Nam đã hoàn tất thủ tục này chưa.
• Việc ký thỏa thuận quốc tế của các cơ quan thuộc các điểm b, c, d, đ, e, g, h, i và k khoản 2 Điều 2 không được ràng buộc trách nhiệm thực hiện của Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ hoặc cơ quan, tổ chức Việt Nam không ký thỏa thuận đó (khoản 5 Điều 3).

Một MOU đầu tư giữa Ủy ban nhân dân tỉnh và doanh nghiệp nước ngoài có phải thỏa thuận quốc tế theo luật này hay không phụ thuộc vào tính chất nội dung (hợp tác quốc tế hay giao dịch đầu tư, kinh doanh); bài này không kết luận về loại MOU đó.

MOU của doanh nghiệp, trường học hoặc tổ chức khác với đối tác nước ngoài. Theo văn bản của Luật 70/2020, doanh nghiệp, trường học và đơn vị sự nghiệp không nằm trong danh sách bên ký kết Việt Nam ở khoản 2 Điều 2, nên MOU của họ không phải thỏa thuận quốc tế theo luật này. Hiệu lực vẫn xét theo Bộ luật Dân sự, quy định chuyên ngành và quy chế đối ngoại của cơ quan chủ quản nếu có; các quy định đó bài này chưa rà. Với đơn vị trực thuộc bộ hoặc cơ quan được liệt kê, cần kiểm tra đơn vị có được coi là một trong các cơ quan đó hay không.

Checklist trước khi ký MOU và những lỗi dễ mắc

Các lỗi dễ mắc khi soạn hoặc ký MOU đều nằm trong checklist dưới đây, nhất là ghi chung 'MOU không ràng buộc' trong khi cùng văn bản có điều khoản phạt hay độc quyền.

Một số luật được trích trong bài (Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Thỏa thuận quốc tế) có thông tin đang được đề xuất sửa đổi; hãy kiểm tra văn bản hiện hành tại thời điểm ký.

Nếu doanh nghiệp đang chuẩn bị một giao dịch có MOU, dịch vụ soạn thảo và rà soát hợp đồng thương mại của LexData bao gồm việc tách điều khoản ràng buộc, kiểm tra thẩm quyền ký và thiết kế cơ chế giải quyết tranh chấp. Khi MOU là bước đầu của giao dịch sáp nhập hoặc mua lại, xem thêm thẩm định pháp lý doanh nghiệp.