Cổ phần ưu đãi là gì? Ba loại theo Luật Doanh nghiệp và cách nhà đầu tư sử dụng
Cổ phần ưu đãi là gì? Đó là cổ phần của công ty cổ phần mang quyền khác cổ phần phổ thông: nhiều phiếu biểu quyết hơn, cổ tức cao hơn hoặc ổn định, hoặc được công ty hoàn lại vốn góp. Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 gọi tên ba loại là cổ phần ưu đãi cổ tức, cổ phần ưu đãi hoàn lại, cổ phần ưu đãi biểu quyết, và cho phép loại khác theo Điều lệ và pháp luật về chứng khoán (khoản 2 Điều 114). Công ty cổ phần nào cũng phải có cổ phần phổ thông (khoản 1 Điều 114).
Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 được sửa đổi bởi Luật số 03/2022/QH15 và Luật số 76/2025/QH15 (Văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH); Nghị định 47/2021/NĐ-CP; Nghị định 168/2025/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP; Luật Đầu tư số 143/2025/QH15; Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15; Nghị định 253/2026/NĐ-CP; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15; Nghị định 320/2025/NĐ-CP
Nguồn văn bản chính thức
- Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 — Công báo Chính phủ
- Văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH hợp nhất Luật Doanh nghiệp — Công báo Chính phủ
- Luật 03/2022/QH15 (Điều 7 sửa đổi Luật Doanh nghiệp) — Cổng TTĐT Chính phủ
- Luật 76/2025/QH15 sửa đổi Luật Doanh nghiệp — Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp
- Nghị định 47/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Doanh nghiệp — Công báo Chính phủ
- Nghị định 168/2025/NĐ-CP — Công báo Chính phủ
- Nghị định 296/2026/NĐ-CP — Công báo Chính phủ
- Luật Đầu tư 143/2025/QH15 — Cổng TTĐT Chính phủ
- Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 — Công báo Chính phủ
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân — Công báo Chính phủ
- Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15 — Cổng TTĐT Chính phủ
- Nghị định 320/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp — Cổng TTĐT Chính phủ
3 Điểm cốt lõi doanh nghiệp cần nhớ
- Cổ phần ưu đãi là gì về pháp lý: một loại cổ phần chỉ có ở công ty cổ phần, đi kèm quyền khác cổ phần phổ thông. Luật Doanh nghiệp gọi tên cổ phần ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại, ưu đãi biểu quyết và cho Điều lệ đặt loại khác (khoản 2 Điều 114). Cổ phần phổ thông không chuyển được thành cổ phần ưu đãi; chiều ngược lại cần nghị quyết Đại hội đồng cổ đông (khoản 5 Điều 114).
- Cổ phần ưu đãi biểu quyết chỉ dành cho tổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập, không được chuyển nhượng, và với cổ đông sáng lập chỉ có hiệu lực 03 năm kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (khoản 1, 3 Điều 116). Cổ đông sáng lập là người ký danh sách nộp khi đăng ký thành lập, nên nhà đầu tư vào sau không nắm được loại này; nhà đầu tư nước ngoài cùng thành lập công ty thì có thể.
- Người giữ cổ phần ưu đãi cổ tức và cổ phần ưu đãi hoàn lại không biểu quyết, không dự họp Đại hội đồng cổ đông, không đề cử thành viên Hội đồng quản trị (khoản 3 Điều 117, khoản 3 Điều 118), trừ khi nghị quyết thay đổi bất lợi quyền của chính loại cổ phần đó: khi đó cần từ 75% số cổ phần ưu đãi cùng loại tán thành (khoản 6 Điều 148).
- Từ 01/07/2025, công ty hoàn lại vốn cho cổ phần ưu đãi hoàn lại là một trường hợp giảm vốn điều lệ được luật ghi nhận (điểm d khoản 5 Điều 112, bổ sung bởi Luật 76/2025/QH15). Khi đăng ký giảm vốn, công ty phải cam kết vẫn trả đủ nợ (khoản 4 Điều 44 Nghị định 168/2025/NĐ-CP).
- Các quyền kiểu preferred shares của Mỹ (ưu tiên thanh lý, chuyển đổi, chống pha loãng, ghế Hội đồng quản trị) không có sẵn trong luật. Phần còn lại khi giải thể chia theo tỷ lệ sở hữu cổ phần (khoản 6 Điều 208), nên ưu tiên thanh lý thường phải dựng bằng cổ phần ưu đãi hoàn lại kết hợp thỏa thuận cổ đông; việc chuyển đổi luôn cần nghị quyết Đại hội đồng cổ đông.
Cổ phần ưu đãi là gì? Đó là cổ phần mang quyền khác với cổ phần phổ thông của cùng công ty: hoặc được nhiều phiếu biểu quyết hơn, hoặc được cổ tức cao hơn hay ổn định hằng năm, hoặc được công ty hoàn lại vốn góp. Đổi lại, hai loại phổ biến nhất (ưu đãi cổ tức và ưu đãi hoàn lại) mất quyền biểu quyết. Câu hỏi hay gặp nhất đến từ quỹ đầu tư rót vốn vào công ty cổ phần Việt Nam: điều khoản "preferred shares" trong term sheet, phần nào làm được bằng cổ phần ưu đãi, phần nào phải đặt vào Điều lệ hoặc thỏa thuận cổ đông.
Bài viết đã đối chiếu Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 (gồm các lần sửa đổi bởi Luật 03/2022/QH15 và Luật 76/2025/QH15), các nghị định hướng dẫn và luật thuế có hiệu lực đến ngày 19/10/2026.
Cổ phần ưu đãi là gì và khác cổ phần phổ thông ở điểm nào?
Luật Doanh nghiệp 2020 đặt ra bốn quy tắc nền:
- Phải có cổ phần phổ thông. Công ty cổ phần nào cũng phải có cổ phần phổ thông; cổ phần ưu đãi là tùy chọn. Người sở hữu cổ phần ưu đãi gọi là cổ đông ưu đãi (khoản 1, 2 Điều 114).
- Ba loại có tên và một loại mở. Cổ phần ưu đãi gồm ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại, ưu đãi biểu quyết và "cổ phần ưu đãi khác theo quy định tại Điều lệ công ty và pháp luật về chứng khoán" (điểm a đến d khoản 2 Điều 114). Điểm d là chỗ để thiết kế loại cổ phần riêng cho nhà đầu tư, nhưng vẫn phải nằm trong khung chung của luật.
- Cùng loại thì cùng quyền. Mỗi cổ phần của cùng một loại tạo cho người sở hữu quyền, nghĩa vụ và lợi ích ngang nhau (khoản 4 Điều 114). Muốn hai nhà đầu tư có quyền khác nhau thì phải tạo hai loại cổ phần, ví dụ "ưu đãi hoàn lại loại A" và "loại B".
- Chuyển đổi một chiều. Cổ phần phổ thông không thể chuyển thành cổ phần ưu đãi; cổ phần ưu đãi có thể chuyển thành cổ phần phổ thông theo nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông (khoản 5 Điều 114). Hệ quả: nhà sáng lập không thể "nâng" cổ phần mình đang có thành cổ phần ưu đãi; công ty phải phát hành cổ phần mới thuộc loại ưu đãi.
Ai được mua cổ phần ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại và loại ưu đãi khác do Điều lệ quy định hoặc Đại hội đồng cổ đông quyết định (khoản 3 Điều 114). Riêng cổ phần ưu đãi biểu quyết thì luật giới hạn người nắm giữ (khoản 1 Điều 116).
Sổ đăng ký cổ đông phải ghi loại cổ phần được quyền chào bán, số cổ phần đã bán của từng loại và số cổ phần từng loại của mỗi cổ đông (điểm b, c, đ khoản 2 Điều 122). Cổ phiếu của cổ phần ưu đãi phải có thêm nội dung theo các Điều 116, 117, 118 (điểm g khoản 1 Điều 121), ví dụ mức cổ tức cố định hay điều kiện hoàn lại.
So sánh cổ phần phổ thông và ba loại cổ phần ưu đãi theo Luật Doanh nghiệp 59/2020/QH14 (bảng tự lập của LexData)
| Tiêu chí | Cổ phần phổ thông | Ưu đãi biểu quyết | Ưu đãi cổ tức | Ưu đãi hoàn lại |
|---|---|---|---|---|
| Biểu quyết, dự họp Đại hội đồng cổ đông, đề cử thành viên Hội đồng quản trị | Có; mỗi cổ phần một phiếu (điểm a khoản 1, khoản 5 Điều 115) | Có, với số phiếu do Điều lệ quy định (khoản 1, điểm a khoản 2 Điều 116) | Không, trừ biểu quyết theo loại ở khoản 6 Điều 148 (khoản 3 Điều 117) | Không, trừ khoản 5 Điều 114 và khoản 6 Điều 148 (khoản 3 Điều 118) |
| Cổ tức | Theo quyết định của Đại hội đồng cổ đông, chỉ trả khi đủ điều kiện ở khoản 2 Điều 135 | Như cổ phần phổ thông | Cao hơn cổ phần phổ thông hoặc ổn định hằng năm; gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng (khoản 1 Điều 117) | Như cổ phần phổ thông, trừ khi Điều lệ quy định thêm |
| Hoàn vốn, nhận tài sản khi giải thể | Nhận phần tài sản còn lại theo tỷ lệ (điểm g khoản 1 Điều 115) | Như cổ phần phổ thông | Nhận phần tài sản còn lại sau khi trả hết nợ và cổ phần ưu đãi hoàn lại (điểm b khoản 2 Điều 117) | Được hoàn lại vốn theo yêu cầu hoặc điều kiện ghi trên cổ phiếu và Điều lệ (khoản 1 Điều 118) |
| Chuyển nhượng | Tự do, trừ cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập trong 03 năm đầu và hạn chế trong Điều lệ ghi trên cổ phiếu (khoản 3 Điều 120, khoản 1 Điều 127) | Không được chuyển nhượng, trừ theo bản án, quyết định của Tòa án hoặc thừa kế (khoản 3 Điều 116) | Tự do, trừ hạn chế trong Điều lệ ghi trên cổ phiếu (khoản 1 Điều 127) | Tự do, trừ hạn chế trong Điều lệ ghi trên cổ phiếu (khoản 1 Điều 127) |
| Ai được nắm | Mọi cổ đông | Chỉ tổ chức được Chính phủ ủy quyền và cổ đông sáng lập (khoản 1 Điều 116) | Theo Điều lệ hoặc quyết định của Đại hội đồng cổ đông (khoản 3 Điều 114) | Theo Điều lệ hoặc quyết định của Đại hội đồng cổ đông (khoản 3 Điều 114) |
Cổ phần ưu đãi biểu quyết: ai được nắm và hết hạn khi nào?
Luật định nghĩa cổ phần ưu đãi biểu quyết là cổ phần phổ thông có nhiều phiếu biểu quyết hơn cổ phần phổ thông khác; số phiếu của một cổ phần do Điều lệ quy định (khoản 1 Điều 116). Điều lệ phải ghi cụ thể thời gian và tổng số phiếu biểu quyết, hoặc tỷ lệ biểu quyết tương ứng, của từng cổ phần ưu đãi biểu quyết (khoản 1 Điều 11 Nghị định 47/2021/NĐ-CP).
Ba giới hạn làm loại cổ phần này ít dùng được trong thương vụ đầu tư:
- Chỉ hai nhóm được nắm. Tổ chức được Chính phủ ủy quyền, tức các cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước (khoản 2 Điều 11 Nghị định 47/2021/NĐ-CP), và cổ đông sáng lập. Cổ đông sáng lập là người sở hữu ít nhất một cổ phần phổ thông và ký tên trong danh sách cổ đông sáng lập (khoản 4 Điều 4 Luật Doanh nghiệp) nộp khi đăng ký thành lập (khoản 1 Điều 50 Nghị định 168/2025/NĐ-CP). Quốc tịch không phải tiêu chí: nhà đầu tư nước ngoài ký danh sách này khi thành lập vẫn là cổ đông sáng lập; nhà đầu tư vào sau thì không. Công ty chuyển đổi từ công ty TNHH hoặc doanh nghiệp nhà nước có thể không có cổ đông sáng lập (khoản 1 Điều 120).
- Hiệu lực 03 năm. Ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập có hiệu lực trong 03 năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sau đó chuyển thành cổ phần phổ thông (khoản 1 Điều 116; khoản 3 Điều 11 Nghị định 47/2021/NĐ-CP). Mốc tính từ ngày cấp Giấy chứng nhận, nên theo cách đọc của chúng tôi cổ phần loại này phát hành sau ngày thành lập chỉ còn phần thời hạn còn lại. Với tổ chức được Chính phủ ủy quyền, thời hạn do Điều lệ quy định.
- Không chuyển nhượng. Trừ trường hợp theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực hoặc thừa kế (khoản 3 Điều 116).
Thực tế, loại cổ phần này chỉ giúp nhóm sáng lập giữ quyền kiểm soát trong 03 năm đầu khi phải gọi vốn sớm. Muốn kiểm soát lâu hơn thì dùng công cụ khác: tỷ lệ biểu quyết trong Điều lệ (khoản 1, 2 Điều 148), cơ chế đề cử thành viên Hội đồng quản trị, hoặc cam kết bỏ phiếu trong thỏa thuận cổ đông.
Cổ phần ưu đãi cổ tức: cổ tức cố định có phải trả khi công ty lỗ không?
Cổ phần ưu đãi cổ tức được trả cổ tức cao hơn cổ phần phổ thông hoặc ở mức ổn định hằng năm. Cổ tức chia hằng năm gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng; cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Mức cổ tức cố định và cách xác định cổ tức thưởng phải ghi rõ trên cổ phiếu (khoản 1 Điều 117).
Người sở hữu được nhận cổ tức như trên, nhận phần tài sản còn lại tương ứng tỷ lệ sở hữu khi công ty giải thể hoặc phá sản sau khi đã trả hết nợ và cổ phần ưu đãi hoàn lại, và có các quyền khác như cổ đông phổ thông, trừ quyền biểu quyết, dự họp Đại hội đồng cổ đông, đề cử người vào Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát (khoản 2, 3 Điều 117).
Điều kiện trả cổ tức khác nhau theo loại. Cổ tức cho cổ phần ưu đãi trả theo điều kiện riêng của từng loại (khoản 1 Điều 135). Ba điều kiện "đã nộp thuế, đã trích quỹ và bù lỗ, sau khi trả vẫn trả đủ nợ đến hạn" ở khoản 2 Điều 135 được viết cho cổ phần phổ thông. Nhiều bài viết từ đó kết luận cổ tức cố định phải trả kể cả khi công ty lỗ.
Kết luận đó cần thận trọng hơn. Khoản 5 Điều 4 luôn định nghĩa cổ tức là khoản lợi nhuận trả cho mỗi cổ phần: bản năm 2020 ghi "lợi nhuận ròng", Luật 76/2025/QH15 đổi thành "lợi nhuận sau thuế" (hiệu lực từ 01/07/2025). Định nghĩa gắn cổ tức với lợi nhuận, trong khi khoản 1 Điều 117 nói cổ tức cố định không phụ thuộc kết quả kinh doanh. Văn bản chưa nói rõ năm không có lợi nhuận sau thuế (kể cả lợi nhuận giữ lại của các năm trước) thì công ty có được trả cổ tức cố định hay không. Theo cách đọc thận trọng của LexData, khoản trả không có nguồn lợi nhuận có rủi ro bị xem là không đúng định nghĩa cổ tức. Nếu khoản trả bị coi là trái Điều 135, Điều 136 buộc cổ đông hoàn trả; cổ đông không hoàn trả được thì mọi thành viên Hội đồng quản trị liên đới chịu trách nhiệm về nợ của công ty trong phạm vi số tiền chưa được hoàn lại.
Cách thiết kế an toàn hơn: Điều lệ ghi cổ tức cố định cộng dồn, phần chưa trả được chuyển sang năm sau, và công ty chưa được trả cổ tức cổ phần phổ thông khi còn nợ cổ tức cố định của cổ phần ưu đãi. Luật không cấm cơ chế cộng dồn; theo cách đọc của LexData, đây là "điều kiện áp dụng riêng" mà khoản 1 Điều 135 cho phép.
Ví dụ số giả định. Công ty phát hành 1.000.000 cổ phần ưu đãi cổ tức, mệnh giá 10.000 đồng, cổ tức cố định 8%/năm trên mệnh giá. Mỗi năm cổ đông ưu đãi được 800 đồng/cổ phần, tổng 800 triệu đồng. Năm thứ nhất công ty lãi sau thuế 500 triệu đồng: với cơ chế cộng dồn, công ty trả 500 triệu, ghi nhận còn nợ 300 triệu chuyển sang năm thứ hai, và chưa chia cổ tức cổ phần phổ thông.
Hai điểm thủ tục: Đại hội đồng cổ đông quyết định mức cổ tức hằng năm của từng loại cổ phần (điểm b khoản 2 Điều 138); cổ tức phải trả đủ trong 06 tháng kể từ ngày kết thúc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên (khoản 4 Điều 135).
Công ty được quyền mua lại một phần hoặc toàn bộ cổ phần ưu đãi cổ tức đã bán, trong khi cổ phần phổ thông chỉ được mua lại tối đa 30% (đoạn mở đầu Điều 133). Với cổ phần không phải cổ phần phổ thông, giá mua lại không thấp hơn giá thị trường nếu Điều lệ không quy định hoặc các bên không thỏa thuận khác (khoản 2 Điều 133).
Cổ phần ưu đãi hoàn lại là gì và công ty hoàn vốn như thế nào?
Cổ phần ưu đãi hoàn lại là cổ phần được công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện ghi tại cổ phiếu và Điều lệ (khoản 1 Điều 118). Người sở hữu có quyền như cổ đông phổ thông, trừ quyền biểu quyết, dự họp Đại hội đồng cổ đông, đề cử người vào Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát; ngoại lệ là biểu quyết về việc chuyển đổi cổ phần ưu đãi (khoản 5 Điều 114) và biểu quyết theo loại ở khoản 6 Điều 148 (khoản 2, 3 Điều 118).
Đây là loại gần nhất với "redeemable preferred shares" hay quyền chọn bán (put option) đối với công ty. Điều kiện hoàn lại có thể là một mốc thời gian (sau 5 năm), một sự kiện (công ty không niêm yết trước năm 2030) hoặc yêu cầu của người sở hữu.
Điểm mới từ Luật 76/2025/QH15. Trước 01/07/2025, khoản 5 Điều 112 chỉ liệt kê ba trường hợp giảm vốn điều lệ công ty cổ phần (hoàn trả vốn theo tỷ lệ, mua lại cổ phần theo Điều 132, 133, cổ đông không thanh toán đủ), nên việc hoàn lại cổ phần ưu đãi hoàn lại không có căn cứ giảm vốn rõ ràng. Luật 76/2025/QH15 bổ sung điểm d: công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu, điều kiện ghi tại cổ phiếu cho cổ đông sở hữu cổ phần có quyền ưu đãi hoàn lại. Nhiều tài liệu trên mạng soạn trước tháng 7/2025 chưa cập nhật điểm này.
Khi đăng ký giảm vốn điều lệ, doanh nghiệp phải cam kết bảo đảm thanh toán đủ nợ và nghĩa vụ tài sản khác sau khi giảm vốn (khoản 4 Điều 44 Nghị định 168/2025/NĐ-CP). Hồ sơ, thời hạn đăng ký xem thủ tục giảm vốn điều lệ.
Ba điểm luật chưa nói rõ, cần ghi thẳng vào Điều lệ và cổ phiếu:
- Giới hạn 30% và kiểm tra khả năng thanh toán. Giới hạn 30% ở Điều 133 và điều kiện thanh toán ở khoản 1 Điều 134 được viết cho việc mua lại theo Điều 132, 133. Theo cách đọc của LexData, hoàn lại theo Điều 118 không bị giới hạn 30%, nhưng cam kết trả đủ nợ khi đăng ký giảm vốn vẫn áp dụng.
- Giá hoàn lại. Vốn điều lệ là tổng mệnh giá cổ phần các loại đã bán (khoản 1 Điều 112), nên phần vốn điều lệ giảm đi chỉ bằng mệnh giá. Nhà đầu tư mua cổ phần với giá 30.000 đồng (mệnh giá 10.000 đồng) cần ghi rõ giá hoàn lại là 30.000 đồng, hay giá mua cộng một tỷ suất, hay giá thị trường. Luật không đặt trần hay sàn cho giá hoàn lại.
- Công ty không đủ tiền. Luật không nói gì về việc công ty chậm hoàn lại. Nên quy định hệ quả: lãi chậm trả, quyền chuyển đổi sang cổ phần phổ thông, hoặc nghĩa vụ mua lại của nhà sáng lập theo thỏa thuận cổ đông.
Cổ phần ưu đãi là gì đối với nhà đầu tư quen dùng "preferred shares"?
Term sheet của quỹ đầu tư nước ngoài thường dựa trên mẫu của Mỹ hoặc Singapore, trong đó "preferred shares" là một gói quyền: ưu tiên khi thanh lý, cổ tức ưu tiên, quyền chuyển đổi sang cổ phần phổ thông, chống pha loãng, quyền biểu quyết như đã chuyển đổi, ghế Hội đồng quản trị và danh sách vấn đề cần nhà đầu tư đồng ý. Luật Doanh nghiệp không có gói này. Phải tách từng quyền và đặt vào đúng công cụ.
Đặt các quyền thường gặp trong preferred shares vào công cụ của pháp luật Việt Nam (phân tích của LexData)
| Quyền trong term sheet | Luật Doanh nghiệp quy định gì | Cách làm thường dùng |
|---|---|---|
| Ưu tiên thanh lý (liquidation preference) | Khi giải thể, phần còn lại sau khi trả nợ chia theo tỷ lệ sở hữu cổ phần (khoản 6 Điều 208); cổ phần ưu đãi hoàn lại được trả trước cổ phần ưu đãi cổ tức (điểm b khoản 2 Điều 117) | Cổ phần ưu đãi hoàn lại với điều kiện hoàn lại khi có sự kiện bán công ty; phân chia lại tiền bán giữa các cổ đông trong thỏa thuận cổ đông |
| Cổ tức ưu tiên, cộng dồn | Cổ phần ưu đãi cổ tức (Điều 117); điều kiện trả theo từng loại (khoản 1 Điều 135) | Cổ phần ưu đãi cổ tức hoặc loại ưu đãi khác theo Điều lệ, ghi cơ chế cộng dồn |
| Quyền chọn bán lại cho công ty (redemption) | Cổ phần ưu đãi hoàn lại (Điều 118; điểm d khoản 5 Điều 112) | Ghi điều kiện, giá, thời hạn trên cổ phiếu và trong Điều lệ |
| Chuyển đổi sang cổ phần phổ thông | Chỉ theo nghị quyết Đại hội đồng cổ đông (khoản 5 Điều 114) | Nghị quyết phát hành thông qua luôn tỷ lệ và điều kiện chuyển đổi; nhà sáng lập cam kết bỏ phiếu thông qua trong thỏa thuận cổ đông |
| Chống pha loãng (điều chỉnh tỷ lệ chuyển đổi khi phát hành giá thấp) | Không có quy định riêng; cổ đông phổ thông có quyền ưu tiên mua cổ phần mới (điểm c khoản 1 Điều 115); giá bán cổ phần không thấp hơn giá thị trường hoặc giá trị sổ sách trừ một số trường hợp (Điều 126) | Công thức điều chỉnh trong Điều lệ và nghị quyết phát hành; cam kết của nhà sáng lập trong thỏa thuận cổ đông |
| Biểu quyết như đã chuyển đổi, ghế Hội đồng quản trị | Cổ phần ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại không biểu quyết, không đề cử (khoản 3 Điều 117, 118) | Nhà đầu tư giữ thêm một phần cổ phần phổ thông; cam kết bầu người do nhà đầu tư đề cử |
| Vấn đề cần nhà đầu tư đồng ý (protective provisions) | Nghị quyết thay đổi bất lợi quyền của cổ phần ưu đãi cần từ 75% cổ phần ưu đãi cùng loại tán thành (khoản 6 Điều 148) | Liệt kê trong Điều lệ những gì được coi là "thay đổi bất lợi"; phần còn lại đưa vào tỷ lệ biểu quyết của Điều lệ |
Ba điểm dễ bị bỏ sót khi chuyển term sheet sang hồ sơ Việt Nam:
- Mất quyền biểu quyết là thật. Ở Mỹ, preferred shares thường biểu quyết cùng cổ phần phổ thông theo số cổ phần sẽ có khi chuyển đổi. Ở Việt Nam, nhà đầu tư chỉ giữ cổ phần ưu đãi cổ tức hoặc ưu đãi hoàn lại không dự họp, không đề cử thành viên Hội đồng quản trị; vì ngưỡng 5% ở khoản 2 Điều 115 tính trên cổ phần phổ thông, họ cũng không tự yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông được. Vì vậy thương vụ thường chia khoản đầu tư thành hai phần: một phần cổ phần phổ thông (giữ phiếu bầu và quyền đề cử theo khoản 5 Điều 115) và một phần cổ phần ưu đãi.
- Ưu tiên thanh lý trong Điều lệ có thể vấp khoản 6 Điều 208. Điều này yêu cầu chia phần còn lại "theo tỷ lệ sở hữu phần vốn góp, cổ phần". Theo cách đọc của LexData, một loại cổ phần ưu đãi khác theo điểm d khoản 2 Điều 114 được nhận trước khi giải thể là có lập luận để bảo vệ, nhưng chưa có hướng dẫn. Trong thực tế, phần lớn "liquidation preference" xảy ra khi bán công ty (bán cổ phần), không phải khi giải thể; khi đó tiền đi thẳng từ người mua tới cổ đông, nên cơ chế chia lại tiền giữa các cổ đông trong thỏa thuận cổ đông dễ thực hiện hơn.
- Chuyển đổi không tự động. Khác với mẫu nước ngoài nơi người sở hữu tự quyết định chuyển đổi, khoản 5 Điều 114 yêu cầu nghị quyết Đại hội đồng cổ đông. Theo cách đọc của chúng tôi, nghị quyết này thuộc nhóm "loại cổ phần và tổng số cổ phần của từng loại", cần từ 65% tổng số phiếu của cổ đông tham dự và biểu quyết tại cuộc họp (điểm a khoản 1 Điều 148), trong khi người giữ cổ phần ưu đãi hoàn lại chỉ có phiếu ở chính vấn đề chuyển đổi đó.
Điều lệ ràng buộc công ty và mọi cổ đông, còn thỏa thuận cổ đông chỉ ràng buộc người ký. Quyền nào cần công ty phải làm theo (cổ tức, hoàn lại, biểu quyết theo loại) đặt trong Điều lệ và ghi trên cổ phiếu; cam kết giữa các cổ đông (bỏ phiếu, chia lại tiền bán, mua lại khi vi phạm) đặt trong thỏa thuận cổ đông. Xem thêm điều lệ công ty là gì.
Lưu ý thực hành
"Khi nhận term sheet có preferred shares, nên lập một bảng ba cột: quyền nhà đầu tư muốn, điều luật cho phép, văn bản sẽ chứa quyền đó (Điều lệ, cổ phiếu, nghị quyết phát hành hay thỏa thuận cổ đông). Quyền nào không tìm được điều luật cho phép thì nên chuyển thành nghĩa vụ của nhà sáng lập, đừng đặt lên công ty."
Phát hành cổ phần ưu đãi: ai quyết định và phải đăng ký gì?
Thẩm quyền. Đại hội đồng cổ đông quyết định loại cổ phần và tổng số cổ phần của từng loại được quyền chào bán (điểm b khoản 2 Điều 138), với tỷ lệ tán thành từ 65% tổng số phiếu của cổ đông dự họp và biểu quyết, tỷ lệ cụ thể do Điều lệ quy định (điểm a khoản 1 Điều 148, sửa đổi bởi Luật 03/2022/QH15). Tạo loại cổ phần ưu đãi mới thường đi kèm sửa Điều lệ để ghi quyền của loại đó. Nếu công ty đã có cổ phần ưu đãi và đợt phát hành mới làm thay đổi bất lợi quyền của loại cũ, cần thêm biểu quyết 75% của loại cũ (khoản 6 Điều 148).
Chào bán. Công ty không phải công ty đại chúng chào bán cổ phần riêng lẻ khi không chào qua phương tiện thông tin đại chúng và chào cho dưới 100 nhà đầu tư, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp (khoản 1 Điều 125). Cổ đông hiện hữu thực hiện quyền ưu tiên mua trước, trừ trường hợp sáp nhập, hợp nhất (điểm b khoản 2 Điều 125). Muốn bán toàn bộ đợt cổ phần ưu đãi cho một nhà đầu tư, các cổ đông hiện hữu cần từ chối quyền ưu tiên mua. Trình tự chi tiết xem chào bán cổ phần riêng lẻ. Công ty đại chúng chào bán cổ phần theo pháp luật về chứng khoán (khoản 3 Điều 123).
Đăng ký. Công ty đăng ký thay đổi vốn điều lệ trong 10 ngày kể từ ngày hoàn thành đợt bán cổ phần (khoản 4 Điều 123); hồ sơ gồm nghị quyết Đại hội đồng cổ đông và giấy tờ chứng minh cổ phần đã được thanh toán (điểm b, d khoản 1 Điều 44 Nghị định 168/2025/NĐ-CP). Loại cổ phần của từng cổ đông thể hiện trong sổ đăng ký cổ đông do công ty tự lưu giữ (Điều 122), không trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Nhà đầu tư nước ngoài. Ba điểm riêng:
- Nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần chào bán riêng lẻ phải làm thủ tục về mua cổ phần theo Luật Đầu tư (khoản 3 Điều 125). Thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần là bắt buộc trước khi thay đổi cổ đông nếu thuộc khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 143/2025/QH15, ví dụ làm sở hữu nước ngoài tăng từ 50% trở xuống lên trên 50% vốn điều lệ, mà vốn điều lệ gồm mệnh giá cổ phần các loại (khoản 1 Điều 112); theo cách đọc của LexData, cổ phần ưu đãi không có quyền biểu quyết vẫn được tính.
- Công ty cổ phần (trừ công ty niêm yết, đăng ký giao dịch chứng khoán) phải thông báo cơ quan đăng ký kinh doanh chậm nhất 03 ngày làm việc sau khi có thông tin hoặc có thay đổi về số cổ phần và loại cổ phần của cổ đông nước ngoài (khoản 3 Điều 176, sửa đổi bởi Luật 76/2025/QH15).
- Chủ sở hữu hưởng lợi được xác định theo ngưỡng từ 25% vốn điều lệ hoặc từ 25% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết (khoản 1 Điều 17 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, sửa đổi bởi Điều 3 Nghị định 296/2026/NĐ-CP). Cá nhân đứng sau khoản đầu tư lớn bằng cổ phần ưu đãi không biểu quyết vẫn có thể phải kê khai. Xem chủ sở hữu hưởng lợi là gì.
Trong thương vụ M&A, hợp đồng đầu tư, Điều lệ sửa đổi và thỏa thuận cổ đông thường ký cùng lúc; xem thêm hợp đồng mua bán cổ phần.
Checklist trước khi phát hành cổ phần ưu đãi
- Công ty đã là công ty cổ phần chưa; nếu là công ty TNHH, chuyển đổi trước (Điều 202).
- Mỗi nhóm quyền khác nhau là một loại cổ phần riêng (khoản 4 Điều 114). Ghi vào Điều lệ và nội dung cổ phiếu: mức cổ tức cố định, cơ chế cộng dồn, điều kiện và giá hoàn lại, điều kiện chuyển đổi, những gì là "thay đổi bất lợi" cần 75% của loại.
- Phần cổ phần phổ thông nhà đầu tư cần giữ để có phiếu bầu và quyền đề cử thành viên Hội đồng quản trị.
- Những gì không ràng buộc được công ty đưa vào thỏa thuận cổ đông: cam kết bỏ phiếu chuyển đổi, chia lại tiền bán công ty, nghĩa vụ mua lại của nhà sáng lập.
- Thủ tục: nghị quyết Đại hội đồng cổ đông, quyền ưu tiên mua của cổ đông hiện hữu, đăng ký tăng vốn trong 10 ngày, thủ tục Luật Đầu tư và kê khai chủ sở hữu hưởng lợi nếu có.
Cổ phần ưu đãi là gì dưới góc độ thuế: cổ tức và khoản hoàn lại
Cổ đông cá nhân. Lợi tức cổ phần là thu nhập từ đầu tư vốn (điểm b khoản 3 Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, hiệu lực từ 01/07/2026). Cá nhân cư trú chịu thuế suất 5% trên thu nhập tính thuế theo từng lần phát sinh (khoản 1, 2 Điều 12; khoản 1 Điều 52 Nghị định 253/2026/NĐ-CP); cá nhân không cư trú chịu 5% trên tổng thu nhập từ đầu tư vốn vào Việt Nam (Điều 22). Luật không phân biệt cổ tức cổ phần phổ thông hay cổ phần ưu đãi, nên cổ tức cố định 800 triệu đồng trong ví dụ trên, nếu trả cho cá nhân cư trú, chịu thuế 40 triệu đồng.
Cổ đông là doanh nghiệp Việt Nam. Thu nhập được chia từ hoạt động góp vốn, mua cổ phần của doanh nghiệp trong nước sau khi bên phát hành đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp được miễn thuế (khoản 7 Điều 4 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15).
Công ty phát hành. Cổ tức của cổ phiếu không được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ cổ tức của cổ phiếu thuộc loại nợ phải trả (khoản 19 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Cổ phiếu ưu đãi có điều kiện hoàn lại bắt buộc có thể bị kế toán phân loại là nợ phải trả; việc phân loại theo chế độ kế toán doanh nghiệp, cần kế toán viên xác định cho từng loại cổ phần trước khi phát hành.
Khoản hoàn lại vốn. Văn bản chưa nói rõ phần chênh lệch cá nhân nhận được khi công ty hoàn lại cổ phần ưu đãi hoàn lại (cao hơn giá mua) bị đánh thuế theo nhóm thu nhập nào: chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng chứng khoán hay đầu tư vốn. Nên hỏi ý kiến cơ quan thuế hoặc ghi rõ cách xử lý thuế và bên chịu thuế trong hợp đồng đầu tư.
Dịch vụ chuyển nhượng vốn góp, cổ phần và mua lại doanh nghiệp của LexData có thể hỗ trợ dựng cấu trúc cổ phần ưu đãi, soạn Điều lệ sửa đổi, nghị quyết phát hành và thỏa thuận cổ đông trong cùng một bộ hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Cổ phần ưu đãi là gì, khác cổ phiếu ưu đãi thế nào?
Cổ phần là phần vốn điều lệ; cổ phiếu là chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử xác nhận quyền sở hữu cổ phần (khoản 1 Điều 121 Luật Doanh nghiệp). Cổ phiếu của cổ phần ưu đãi phải ghi thêm các nội dung theo Điều 116, 117, 118 (điểm g khoản 1 Điều 121), như mức cổ tức cố định hay điều kiện hoàn lại. Trong thực tế hai từ hay được dùng lẫn.
Công ty TNHH có phát hành cổ phần ưu đãi được không?
Không. Cổ phần và cổ phần ưu đãi chỉ có ở công ty cổ phần (Điều 111, 114 Luật Doanh nghiệp). Nhà đầu tư muốn quyền ưu tiên ở công ty TNHH thường yêu cầu chuyển đổi thành công ty cổ phần (Điều 202) trước khi rót vốn, hoặc đặt quyền đó trong thỏa thuận thành viên và Điều lệ.
Cổ phần ưu đãi hoàn lại là gì, khác công ty mua lại cổ phần ở đâu?
Cổ phần ưu đãi hoàn lại là cổ phần được công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo điều kiện ghi trên cổ phiếu và trong Điều lệ (khoản 1 Điều 118). Đây là quyền gắn sẵn với loại cổ phần. Mua lại theo Điều 132, 133 là giao dịch phát sinh sau, có giới hạn riêng: công ty tự quyết định mua lại tối đa 30% cổ phần phổ thông đã bán, và chỉ được thanh toán nếu sau đó vẫn trả đủ nợ (khoản 1 Điều 134).
Cổ đông giữ cổ phần ưu đãi cổ tức có được nhận cổ tức khi công ty lỗ không?
Luật nói cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh (khoản 1 Điều 117), nhưng cổ tức được định nghĩa là khoản lợi nhuận sau thuế trả cho mỗi cổ phần (khoản 5 Điều 4, sửa đổi bởi Luật 76/2025/QH15; trước 01/07/2025 là 'lợi nhuận ròng'). Văn bản chưa nói rõ năm không có lợi nhuận sau thuế (kể cả lợi nhuận giữ lại) thì có được trả hay không. Theo cách đọc của LexData, nên quy định trong Điều lệ rằng khoản cổ tức cố định chưa trả được cộng dồn sang năm có lợi nhuận.
Nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần ưu đãi có được tính vào tỷ lệ sở hữu nước ngoài không?
Vốn điều lệ công ty cổ phần là tổng mệnh giá cổ phần các loại đã bán (khoản 1 Điều 112), còn ngưỡng 50% ở điểm b khoản 3 Điều 21 Luật Đầu tư 143/2025/QH15 tính trên vốn điều lệ. Theo cách đọc của LexData, cổ phần ưu đãi, kể cả loại không có quyền biểu quyết, vẫn được tính vào tỷ lệ sở hữu nước ngoài.
Cổ tức của cổ phần ưu đãi chịu thuế thu nhập cá nhân bao nhiêu?
Lợi tức cổ phần là thu nhập từ đầu tư vốn (điểm b khoản 3 Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15), chịu thuế suất 5% trên thu nhập tính thuế với cá nhân cư trú (khoản 1 Điều 12) và 5% trên tổng thu nhập với cá nhân không cư trú (Điều 22). Luật không phân biệt cổ tức của cổ phần phổ thông hay cổ phần ưu đãi.
Nội dung bài viết được rà soát và kiểm chứng tính chuẩn xác pháp lý theo Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân số 91/2025/QH15 và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.
Xem hồ sơ năng lực chuyên gia & đội ngũ LexDataKhám phá chuyên sâu & Giải pháp từ LexData
Dịch vụ chuyển nhượng vốn góp, cổ phần và mua lại doanh nghiệp
Đồng hành cùng luật sư LexData thực hiện trọn gói thủ tục và hồ sơ cho doanh nghiệp.
Tìm hiểu dịch vụ